Μαρία Τζιαούρη-Χίλμερ, ελλιπές μέτρo

 

Η πρόσφατη συλλογή (πεζο)ποιημάτων της Μαρίας Τζιαούρη-Χίλμερ διαθέτει ένα πιάνο, παρτιτούρες, μουσικότητα, ρυθμό, ατμόσφαιρα, παύσεις και μελωδίες με εισαγωγή που ξυπνά τη μνήμη κι έτσι, μεταξύ μνήμης, βιωμάτων και χρόνου που συστέλλεται και διαστέλλεται, οι λέξεις στροβιλίζονται και υφαίνουν ιστορίες. Πρώτη επίσημη ανθολογία ποιητικού λόγου της Τζιαούρη-Χίλμερ την οποία συναντήσαμε, θαυμάσαμε και εκτιμήσαμε περίπου τρία χρόνια πριν, όταν κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Το Ροδακιό η συλλογή διηγημάτων της με τίτλο "Γραμμή ανάμεσά μας", που συμπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα των Κρατικών Βραβείων Κύπρου 2020.

Κάτοικος Κύπρου όπου και εργάζεται ως φιλόλογος στη δημόσια εκπαίδευση, με ποιήματα και διηγήματά της να έχουν δημοσιευτεί σε ηλεκτρονικά και έντυπα περιοδικά, η Μαρία Τζιαούρη-Χίλμερ, μια ξεχωριστή νέα φωνή των ελληνικών και κυπριακών γραμμάτων, επιστρέφει με το "Ελλιπές μέτρο" της καρδιάς της σε μια φροντισμένη και καλαίσθητη έκδοση από το Σαιξπηρικόν, του εξαίρετου Γιώργου Αλισάνογλου. Με την αισθαντική, φινετσάτη και, ταυτόχρονα, αιχμηρή της πένα δημιούργησε 36 (πεζο)ποιήματα ή ποιητικά πεζά που θυμίζουν θεατρικούς μονολόγους. Γραμμένα σε πρώτο ενικό, δεύτερο ενικό, τρίτο ενικό και πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, τα αφαιρετικά, ελλειπτικά και υπαινικτικά πεζοποιήματα στο "Ελλιπές μέτρο" σφύζουν από ζωή αληθινή κι έχουν στα βάθη τους ανθρώπινες ιστορίες και φωνές, χωρισμούς, αποχωρισμούς, αναχωρήσεις κι επιστροφές, στεριές και θάλασσες, ουρανό και γκρεμούς, εξομολογήσεις για τη ζωή όπως ξεδιπλώνεται και μεταλλάσσεται σε όλες τις αποχρώσεις και  τους τόνους της, για το "μετά" του θανάτου - φυσικού και ψυχολογικού - και την παγερή αμηχανία της επιστροφής σ' ένα έρημο - σαν ξένο πια - σπίτι με μυρωδιές οικείες και αναμνήσεις, με την ηχώ ενός tango σε μια χορογραφία με χέρια πλεγμένα και βήματα αδέξια που βρίσκουν τελικά την πορεία και τον ρυθμό τους. Και τι θαύμα: σε αυτούς τους ποιητικούς μονολόγους / ποιητικές αφηγήσεις - των οποίων η έκταση είτε καλύπτει μια  σελίδα είτε μόνο πέντε με έξι γραμμές - φανερώνεται μια ολόκληρη ζωή με όλα τα γλυκόπικρα υλικά της.

Στην πρωτοπρόσωπη ποιητική εξιστόρηση, η αφηγήτρια, σε εξομολογητικό τόνο, βγαίνοντας μέσα από τις στάχτες της υψώνεται σαν φοίνικας και, μέσω μνήμης,  ξετυλίγει το βίωμα του έρωτα και του τέλους του, τη μοναξιά που ακολουθεί, τις μύχιες τσακισμένες σκέψεις, τη μέρα που δίνει θέση στη νύχτα και στο ξημέρωμα της καρδιάς. Και παράλληλα με το προσωπικό βίωμα συνυφαίνεται και το συλλογικό: η εποχή, το τι / ποιοι είμαστε, το τεντωμένο σχοινί της ανθρώπινης ύπαρξης, η μετανάστευση, η νοσταλγία,η απώλεια, τα κόκκινα σημάδια του τόπου και του χρόνου που χαρίζουν το αίμα τους στο κλάμα μιας καταιγίδας. 

Η Χίλμερ ικανότατη και εμβριθής μάρτυρας και παρατηρήτρια ρωγμών γράφει τα (πεζο)ποιήματά της αποφεύγοντας μελοδραματισμούς και κλισέ, δίχως να ωραιοποιεί τις καταστάσεις του υποκειμένου και των χαρακτήρων της παρά τις καταγράφει ως έχουν: πικρές και ρεαλιστικές αλλά με μια συγκινητική τρυφερότητα.

Η συλλογή ξεκινάει με μέτρημα και άρσεις και ολοκληρώνεται με την επιθυμία να πλαστεί η ζωή απ' την αρχή. Και στο ενδιάμεσο, πλήθος στιγμών και σκηνών σε υποδειγματικό ημίφως. Με τον άηχο θρήνο του τέλους μιας σχέσης, με μινιατούρες θύμησης, με σκόρπιες ανείπωτες λέξεις να συγκεντρώνονται και να συγκολλώνται με σελοτέιπ, με ένα γράμμα που βγαίνει απ' τον κλειστό του φάκελο και ξεχειλίζει από αγάπη και υπερηφάνεια και φέρνει πολύποθητα δάκρυα, με μια φωνή αλησμόνητη - κάτω απ΄το χώμα - να νοιάζεται και ν' αγαπά, με υπομονή και καρτερικότητα, με τ' απολεσθέντα κρυμμένα πίσω από βλέφαρα - κάτω απ' το χιόνι, με μια προτροπή για σιωπή προσωρινή ή μόνιμη, με υφέσεις, με μια ορχήστρα να παίζει στ' ακροδάχτυλα ενός μαέστρου, με ένα ζευγάρι χέρια σαν μάτια πάνω στα πλήκτρα, με δέκα δάχτυλα σε σπουδή σε ρε δίεση ελάσσονα, με τον χρόνο να περιστρέφεται στις φιγούρες ενός βαλς.

Ένα παλιό αμάξι κι η ιστορία του, η πνοή του, η σκόνη του.

Η επιστροφή στο πατρικό, τριάντα χρόνια μετά, η κληρονομιά, ο ήχος κι η μυρωδιά η γνώριμη που αφήνει ξέφραγο το ποτάμι στα μάτια. Το αγόρι με τα σπίρτα, το παιχνίδι - φωτιά και η φωτιά - επανάσταση κόντρα στη χρόνια συγκατάβαση. Η βροχή που ξεπλένει τον φόβο. Η ρίψη σταυρών στον βυθό και τα πτώματα στην επιφάνεια της θάλασσας, πατρίδα και Θεός σε αναζήτηση. 

Ένα φορτίο στην πλάτη - προστασία από την απόλυτη συντριβή. Ο φόβος που έχτισε σπίτι στους μαστούς. Η παλλόμενη αναρχία της καρδιάς, η αγιοσύνη των φίλων, οι σκορπισμένοι κόκκοι ζάχαρης στα πικρά χείλη της ζωής.

Η μνήμη - Τα πρόσωπα - Η άμμος και η θάλασσα - Οι νύχτες χωρίς φεγγάρι που αγκαλιάζουν τις παύσεις - Το εγκώμιο της μάνας.   Οι  α μ φ ι β ο λ ί ε ς  και  τα  α ν  της ζήσης μας.

Με  ακρίβεια και βάθος και  με απόλυτη ισορροπία φωτός και σκοταδιού, η Μαρία Τζιαούρη-Χίλμερ κεντάει ψιλοβελονιά του ανθρώπου τις κλωστές. Απλώνει τα χέρια της προς τον ουρανό και φέρνει τ' άστρα, τα σύννεφα και τον ήλιο πιο χαμηλά, τα μετατρέπει σε ψιθύρους και σε νότες, σε ψιχάλες που φέρνουν λυτρωμό στα πάθη μας και καθαρότητα στα ασπρόμαυρα στιγμιότυπά μας.

 

 

Εκδόσεις  ΣΑΙΞΠΗΡΙΚόΝ

Μαρία Τζιαούρη-Χίλμερ, Γραμμή ανάμεσά μας

Στα 21 διηγήματα αυτής της εξαιρετικής συλλογής της Μαρίας Τζιαούρη - Χίλμερ, από τις εκδόσεις ΤΟ ΡΟΔΑΚΙΟ, συναντά κανείς όλα εκείνα που ενώνουν και όλα αυτά που χωρίζουν τον άνθρωπο απ΄τον άνθρωπο.

Το συλλογικό και το ατομικό ανεπούλωτο τραύμα, η καταρράκωση, η τάση εκδίκησης, η αγάπη που υψώνει και υψώνεται, η μετανάστευση, ο ξεριζωμός απ΄τα οικεία χώματα και η μεταφορά στα παγωμένα ξένα, η συναισθηματική και η φυσική απώλεια, ο έρωτας που σβήνει και η θύμησή του που αποτελεί ενα αναμνηστικό έπαθλο ξεχασμένο στο σαλόνι, η αιώνια προσμονή, είναι τα θέματα τα οποία η Κύπρια συγγραφέας και φιλόλογος Χίλμερ ανατέμνει και τόσο επιτυχημένα παρουσιάζει χωρίς τάση εντυπωσιασμού και καλλωπισμού. Αντιθέτως, με ειλικρίνεια, με ζηλευτό συμπυκνωμένο, υπαινικτικό και μεστό λόγο, με λεπτή εσωτερική αφήγηση, μέτρο και χρήση της κυπριακής διαλέκτου, δημιούργησε ιστορίες που βρίθουν ρεαλισμού, εικόνων, ήχων και αρωμάτων. 

Πεζά μικρής έκτασης σε πρωτοπρόσωπη και τριτοπρόσωπη αφήγηση, με ιστορικά και ανθρώπινα καθημερινά γεγονότα που χρονικά καλύπτουν την περίοδο από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 εως σήμερα, με τους ήρωες να μη μπορούν να αποτινάξουν απο μέσα τους κι από πάνω τους τη μαχαιριά της ιστορίας του τόπου τους και να μένουν εκεί περιμένοντας μια επιστροφή ή να έχουν φύγει, τσακισμένοι, σε αναζήτηση ζωής μακριά απ΄την πληγή. Κύπρος, Αθήνα, Γερμανία, Παρίσι, Λονδίνο, Ισπανία είναι οι τόποι όπου διαδραματίζονται οι άρτιες ιστορίες της Χίλμερ.

Οι χαρακτήρες στέκονται πίσω απο διαχωριστικές γραμμές, είναι απελπισμένοι ελπίζοντας, έρχονται αντιμέτωποι με τους κραδασμούς των οικογενειακών δεσμών. Ο κόσμος τους έχει συντριβεί και κάνουν προσπάθεια να χτίσουν ένα καινούργιο κόσμο απ΄την αρχή, που συχνά μένει ανολοκλήρωτο κτίσμα.

Με γλώσσα απλή και ανεπιτήδευτη και με μεγάλες δόσεις ψυχής, αίματος και βιώματος, η πρωτοεμφανιζόμενη στην πεζογραφία Μαρία Τζιαούρη - Χίλμερ διαθέτει πένα που σκαλίζει τρυφερά και αιχμηρά το συναίσθημα και χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά, γιατί το αίμα είναι ακόμα νωπό, γιατί ο ανθρώπινος πόνος είναι οξύς και επαναλαμβανόμενος όπως η Ιστορία. Οι ήρωες των διηγημάτων περπατούν σε τεντωμένο σχοινί χωρίς δίχτυ προστασίας, γίνονται για λίγο οι άλλοι για να επιστρέψουν μετά στον εαυτό τους, πιάνονται από μια αχτίδα ή μια χιονονιφάδα τρυφερών στιγμών, φεύγουν χωρίς να μπορούν να φύγουν απ΄ τη φυλακή τους, ξεριζώνουν την ψυχή και τα μάτια τους και ξεριζώνονται για μια νεα αρχή που απ΄την αρχή έχει το σχήμα του τέλους. Συνομιλούν με τη μνήμη, τη φροντίζουν κι έπειτα τη φυγαδεύουν μαζί με κάτι απομεινάρια ονείρων που τα πληρώσανε ακριβά. Ζητούν αποδοχή κι απάγκιο, πολεμούν με τον εσωτερικό τους εχθρό, με τις τύψεις, τη φθορά του χρόνου και την ταυτότητά τους. Ξεπερνούν τα όριά τους, βουλιάζουν στα συλλογικά και προσωπικά τους πένθη / πάθη, περνούν έξω από την αυλή με το ξερό - ποτισμένο απο αίμα - γιασεμί, πάνω σε μια ταφόπλακα ξετυλιγουν στιγμές και γιρλάντες, πάνω σε μια γέφυρα βλέπουν τη ζωη τους να παρασύρεται στα ορμητικά νερά του ποταμού. Βροχή πίσω από την πράσινη γραμμή, πυκνή ομίχλη πίσω από την κόκκινη, αυτή η γραμμή - η κάθε γραμμή - ανάμεσά τους που ενώνει τη μια άκρη με την άλλη, διχάζει, γίνεται γιατρικό και δηλητήριο, εμπνέει και ακυρώνει βήματα.

Η ζωή είναι ένα άγνωστο σώμα προέκταση του πιο δικού. Η ζωή είναι ένα τραγούδι του Άκη Πάνου "όλη, ένα τσιγάρο". Ο έρωτας κρατάει όσο ένας ζεστός καφές, η αγάπη η αμάραντη δίνει παλμό στις κουρασμένες καρδιές. Ο διαφορετικός Βασίλης ντυμένος χριστουγεννιάτικη γιορτή, κάτω απ΄το χώμα. Ο έφηβος που ντύνεται τη μάνα του για να μπεί στα άδυτα της ψυχής της. Παράλληλοι κόσμοι, Αθήνα - Βερολίνο, με κοινά αδιέξοδα. Η πόρτα που κλείνει ένα κύκλο βίας και καρτερίας. Οι άνθρωποι σαν μικρά νησιά της άγονης γραμμής Νοέμβρη μήνα. Η θάλασσα που μπαίνει μέσα στο ονειρεμένο σπίτι των βράχων.

Ολοκληρωμένοι χαρακτήρες σε σφιχτοδεμένα άρτια διηγήματα της μιας ανάσας ή της πιο αργής βαθιάς εισπνοής, ανθρωποκεντρικά, υπαινικτικά, λουσμένα στο ημίφως της συννεφιάς του βίου. Σε μια πιστή αναπαράσταση του κόσμου, με μια γραμμή ανάμεσα.

 

 

 

Εκδόσεις  ΤΟ  ΡΟΔΑΚΙΟ