Κριστίνα Πέρι Ρόσι, Μύχιες καταστροφές

 

Ήταν πριν λίγο καιρό, όταν στο site των εκδόσεων Καστανιώτη είδαμε με χαρά ότι ανάμεσα στα εξαιρετικά υπό έκδοση βιβλία τους, βρισκόταν αυτή η πολυαναμενόμενη συλλογή διηγημάτων της Ουρουγουανής Κριστίνα Πέρι Ρόσι. Για πρώτη φορά επίσημα μεταφρασμένος στην ελληνική γλώσσα ο πεζός της λόγος, (ποιήματά της έχουν μεταφραστεί κατά καιρούς σε ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά και ιστότοπους) και έτσι μας δίνεται η ευκαιρία να απολαύσουμε την απαράμιλλη, τολμηρή, "δαιμονισμένη" πρόζα της που μας οδηγεί, χωρίς δίχτυ ασφαλείας, σε τεντωμένο σχοινί με αφετηρία τα πιο μύχια σημεία του νού και της ψυχής του ανθρώπου και μας φέρνει σε αναμέτρηση με όσα κρύβονται επιμελώς πίσω από βλέφαρα και φλέβες, εντός νευρώνων και αίματος.

 

Η Κριστίνα Πέρι Ρόσι θεωρείται και είναι μια από τις σημαντικότερες και πιο πρωτοποριακές γυναικείες φωνές των λατινοαμερικανικών γραμμάτων. Πολυσχιδής περίπτωση συγγραφέα -από τις λίγες γυναίκες που συνδέθηκαν με το περίφημο boom στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα- έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα, δοκίμια και έξοχη ποίηση παράλληλα με το μεταφραστικό και δημοσιογραφικό της έργο. Ζεί εξόριστη στην Ισπανία από το 1972, χρονιά κατά την οποία εκδιώχθηκε από το δικτατορικό καθεστώς της χώρας της. Υπήρξε στενή φίλη του Χούλιο Κορτάσαρ και τιμήθηκε με το Βραβείο Θερβάντες το 2021. Η παρούσα ανθολογία διηγημάτων της αποτελεί ένα άριστο αντιπροσωπευτικό δείγμα του συγγραφικού της σύμπαντος που μαγεύει και ηλεκτρίζει τον αναγνώστη και τον φέρνει αντιμέτωπο με ζητήματα όπως η ασυμμετρία των ανθρώπινων σχέσεων, οι ανθρώπινες εμμονές, ο έρωτας -στην λαμπερή και, κυρίως, στη νοσηρή του διάσταση-, η αποδόμηση των φύλων και των στερεοτύπων, η σεξουαλικότητα, ο εσωτερικός κόσμος των ατόμων με τα πηγάδια και τις απέραντες θάλασσές τους, το γκέτο της οικογένειας, η ασφυξία που προκαλούν οι κοινωνικές νόρμες, ο καπιταλισμός, οι φόβοι, οι ρωγμές, η απόγνωση, η αρχή και το τέλος των ορίων της ελευθερίας, οι γκρεμοί, η ισορροπία, η πτώση.

Χρησιμοποιώντας μια ωμή, γεμάτη ένταση, σατιρική, σκοτεινή, αδίστακτη και, ταυτόχρονα, λυρική και αισθαντική γραφή, η Ρόσι συνθέτει καθημερινά στιγμιότυπα των χαρακτήρων της οι οποίοι μέσα από γεγονότα και καταστάσεις εκθέτουν και εκτίθενται, παγιδεύονται στις πιο παράλογες βαθιές τους επιθυμίες, ερωτεύονται παράφορα, απογοητεύονται, τρομάζουν απ' αυτό που τους ψιθυρίζει στο αυτί η εσωτερική τους φωνή, εγκαταλείπουν και εγκαταλείπονται, σαγηνευτικοί - εμμονικοί - μαγεμένοι βαδίζουν προς το χάος, παρεκκλίνουν από τα καθιερωμένα ψάχνοντας την αλήθεια τους στα αχαρτογράφητα σταυροδρόμια του εαυτού τους και της φύσης τους.

Έτσι, στα εννέα υποδειγματικά, ανήσυχα και σατανικά διηγήματα της συλλογής "Μύχιες καταστροφές", η Ρόσι σκιαγραφεί και αναλύει όλα τα παραπάνω θέματα και ρίχνει μια πλάγια κριτική ματιά στην ανθρώπινη συνθήκη με μια διάθεση ανατροπής και διάνοιξης δρόμου προς την αποκάλυψη του τι υπάρχει πίσω από ένα πανάκριβο, καλοραμμένο κουστούμι (πανοπλία του αντρικού σώματος) κι ένα κομψό εντυπωσιακό φόρεμα (γυναικεία πανοπλία), πίσω από την κλειστή πόρτα ενός σπιτιού / γραφείου / ιατρείου, πίσω από την ταυτότητα ενός / μιας επιτυχημένου /επιτυχημένης συζύγου, προέδρου, στελέχους ή υπαλλήλου, πίσω από τη σεμνή παρουσία μιας γυναίκας που βιώνει την μοναξιά κι ενός άντρα που προσπαθεί να διαχειριστεί την εγκατάλειψη και τον ρημαγμένο του εγωισμό.

Στην πρώτη ιστορία, "Φετιχιστές Α.Ε.", συναντάμε μια ομάδα φετιχιστών που μοιράζονται τα αβάσταχτα μυστικά τους και τις σεξουαλικές τους διαστροφές. Η πρωταγωνίστρια εγκαταλείπεται από τον εραστή της όταν εκείνος ανακαλύπτει το ασυνήθιστο αντικείμενο λατρείας της.

Στην δεύτερη ιστορία, "Η λευκή φάλαινα", ο πρωταγωνιστής είναι βαθιά ερωτευμένος με μια υπέρβαρη γυναίκα και απολαμβάνει να βρίσκει "πουπουλένιο" καταφύγιο στην τεράστια αγκαλιά της.

Τρίτη ιστορία, "Μύχιες καταστροφές": μια ανύπαντρη μητέρα ενός μικρού παιδιού αδυνατεί να ξεβιδώσει το καπάκι μιας χλωρίνης. Με αφορμή αυτή την αδυναμία της, πέφτει στα παραληρηματικά νερά μιας θάλασσας συλλογισμών για τη ζωή της και ασκεί κριτική στον εαυτό της, στον πατέρα του παιδιού της, στο μάρκετινγκ, στις διαφημίσεις και στην εξωτερική πλευρά των πραγμάτων.

Τέταρτο διήγημα, "Αυτόπτης μάρτυρας". Εδώ, ο νεαρός αφηγητής γίνεται η τρίτη φιγούρα ανάμεσα στη μητέρα του και στην ερωμένη της. Το σώμα του εκρήγνυται και ο ίδιος μετατρέπεται σε αυτό που λείπει από το σπίτι τους.

Στην πέμπτη ιστορία, "Η ομορφότερη εβδομάδα της ζωής μας", δυο γυναίκες περνούν την ομορφότερη εβδομάδα της ζωής τους σε μια σουίτα ξενοδοχείου στη Νέα Υόρκη. Η μια εκ των δύο έχει απαρνηθεί τον συμβατικό της βίο με τον σύζυγό της.

Έκτη ιστορία, "Μια ντελικάτη συνεδρία". Ένας επιτυχημένος βιομήχανος με συμπτώματα κατάθλιψης ξεκινά μια σειρά συνεδριών που θα φέρουν στο φως την κρίση ταυτότητας και τις "μεταμφιεσμένες επιθυμίες" του, που ακολούθως θα ξυπνήσουν τα ναρκωμένα ένστικτα του ψυχολόγου.

Στο έβδομο διήγημα, "Υπό περίεργες συνθήκες", μια γυναίκα κλονίζεται από τον ξαφνικό θάνατο του συζύγου της και τους κρυφούς, αντικρουόμενους πόθους του που του προκάλεσαν ασφυξία.

Όγδοο διήγημα, "Έρωτας ή καταστροφή". Ο αφηγητής είναι σφόδρα ερωτευμένος με μια γυναίκα και με κάθε πόντο του κορμιού της. Περιμένοντάς την, κάνει βουτιά σε ένα καταρράκτη σκέψεων για το μελλοντικό και πιθανό τέλος της σχέσης τους που θα φέρει τη φθορά και την καταστροφή στο σώμα του.

Ένατο και τελευταίο διήγημα, "Συνομιλία με έναν άγγελο". Ένας άντρας, τον οποίο η σύζυγός του εγκατέλειψε "όχι για κάποιον άλλο αλλά για μια άλλη γυναίκα", μπαίνει σε ένα μπαρ και εκεί συναντά έναν νυχτερινό άγγελο.

Γυναίκες που ερωτεύονται γυναίκες, άντρες που φλερτάρουν με την ιδέα να μπούν σε ένα ξένο σώμα, άνθρωποι που κάνουν ψυχοθεραπεία, που πατάνε με το ένα πόδι στη γη και με το άλλο στα κύματα, που βρίσκονται ένα βήμα πριν την απόλυτη τρέλα και δυο βήματα εντός της, που τα βάζουν με ένα ολόκληρο σύστημα αξιών, κρύβονται από τον εαυτό τους και αποκαλύπτονται μέσα σε ένα ιατρείο, δωμάτιο ξενοδοχείου ή ένα μπαρ. Οι ιστορίες τους έχουν ανοιχτό τέλος και η Κριστίνα Πέρι Ρόσι αφήνει τον αναγνώστη να μπεί στο "παιχνίδι" και να φανταστεί την όποια κατάληξη, να συγκινηθεί, να γελάσει, να συλλογιστεί, να θυμώσει, να ταυτιστεί, να δεί φώτα τρεμόσβηστα και ανθρώπινες σκιές σε ραγισμένη βιτρίνα.

Μια συλλογή θαυμάσιων, αιχμηρών και δυνατών διηγημάτων που συνομιλούν μεταξύ τους και θα μπορούσαν να αποτελούν τα κεφάλαια ενός άτυπου σπονδυλωτού μυθιστορήματος. Διηγημάτων που ξαφνιάζουν, εκπλήσσουν, σκαρφαλώνουν σε σκοτεινά δυσθεώρητα ύψη και διεισδύουν σε απροσμέτρητα βάθη των ανθρώπων, μιλούν για νοσηρά πάθη, σπασμένους φραγμούς και αντισυμβατικά θολωμένα συστήματα σκέψης και ντύνουν με μια βελούδινη τρυφερότητα την αστραφτερή λάμα ενός μαχαιριού.

Η Άννα Βερροιοπούλου υπογράφει μια εξαίρετα καλοδουλεμένη μετάφραση.

 

 Εκδόσεις  Καστανιώτη 

Γκαμπριέλα Καμπεσόν Κάμαρα, Οι περιπέτειες της Τσίνα Άιρον

 

Όταν η ποίηση, η υψηλή πρόζα και η Ιστορία συνυπάρχουν μέσα στις ίδιες σελίδες, τότε το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι υψηλό όπως ακριβώς εδώ, σε αυτό το μεθυστικό, απολαυστικό και σπουδαίο μυθιστόρημα της -για πρώτη φορά μεταφρασμένης στην ελληνική γλώσσα- Γκαμπριέλα Καμπεσόν Κάμαρα από το Μπουένος Άιρες. Πολύ πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη στην πάντα προσεγμένη σειρά "Συγγραφείς απ΄όλο τον κόσμο", γράφτηκε το 2017, θεωρήθηκε από τα πιο σημαντικά ισπανόφωνα βιβλία των τελευταίων χρόνων και μπήκε στη βραχεία λίστα για το Διεθνές Βραβείο Booker 2020.

Πολυεπίπεδο, τολμηρό, ανατρεπτικό, ποιητικό, με χρήση μακροπερίοδου θαυμαστού λόγου και μαγευτικής εικονοποιίας -η φύση, οι ήχοι της, τα τοπία της διατηρούνται ολοζώντανα καθ' όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης- ,γλώσσα ρέουσα σαν γάργαρο ποτάμι, δυνατές πινελιές μαγικού ρεαλισμού και παιγνιώδης αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο -αφηγείται η πρωταγωνίστρια, Τσίνα Άιρον- που καταλήγει σε αφήγηση πρώτου πληθυντικού. Η μονάδα γίνεται ομάδα, το εγώ εμείς, το ατομικό συλλογικό, γίνεται ένας λαός ολόκληρος κι αόρατος. Ένας λαός που "τα χρώματά του, τα σπίτια του, οι σκύλοι του, οι φορεσιές του και οι αγελάδες του και τα άλογά του εξαϋλώνονται βαθμιαία μπροστά στα μάτια μας σαν φαντάσματα,  τα περιγράμματα ξεθωριάζουν, τα χρώματα σβήνουν, όλα συγχωνεύονται με το άσπρο σύννεφο".

Το μυθιστόρημα "Οι περιπέτειες της Τσίνα Άιρον" πραγματεύεται την πολυτάραχη ιστορία της Αργεντινής, την εξόντωση των Ινδιάνων και το ερωτικό ειδύλλιο δυο γυναικών, και βασίζεται στο εθνικό έπος "Μαρτίν Φιέρο" που γράφτηκε από τον Χοσέ Ερνάντες σε δυο μέρη το 1872 και το 1879. Το συγκεκριμένο έπος αποτελεί ορόσημο στη λογοτεχνία της Αργεντινής καθώς μετατρέπει σε μύθο την φιγούρα των γκάουτσος, των γελαδάρηδων που ζούσαν στις αχανείς πεδιάδες της περιοχής και χτίζεται υπό την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του ομώνυμου ήρωα, ο οποίος πλέκει το τραγούδι του εξιστορώντας τις περιπέτειές του, τη ζωή του, τα βάσανά του και την συμμετοχή των γκάουτσος στον αγώνα για την εθνική τους ανεξαρτησία.

Η Γκαμπριέλα Καμπεσόν Κάμαρα, πατώντας πάνω στο "Μαρτίν Φιέρο", το επαναδημιουργεί με λοξή ματιά και ειπωμένο μέσα από τη γυναικεία αφήγηση και έτσι έχουμε το "έπος" της Τσίνα Άιρον, της νεαρότατης συζύγου του Μαρτίν Φιέρο.

Τώρα είναι εκείνη που εξιστορεί τη δική της ζωή, τις περιπέτειές της και τους καινούργιους δρόμους που ανοίγονται μπροστά στα μάτια της. Είναι εκείνη και η φωνή της που γίνονται η φωνή του βυθισμένου σε σιωπή κόσμου. Η Τσίνα είναι ένα κορίτσι στην εφηβεία, ορφανό, άπειρο, βασανισμένο, κλεισμένο στη φυλακή του άντρα της. Κι από έγκλειστη θα γίνει ταξιδιώτις και οδοιπόρος σε ένα νέο σύμπαν που αποκαλύπτεται μέσα της και γύρω της.

1872. Στα 14 της, η Τσίνα είναι σύζυγος του γκάουτσο Μαρτίν Φιέρο και ήδη μητέρα δυο μικρών παιδιών. Μετά την επιστράτευση του Φιέρο, μένει μόνη, νιώθει για πρώτη φορά ελεύθερη, αποφασίζει να σπάσει τα δεσμά της, αφήνει τα παιδιά της σε ένα ζευγάρι ντόπιων ηληικιωμένων και μαζί με τον σκύλο της Αστέρη φεύγει από τον οικισμό της για να γνωρίσει τον κόσμο έξω απ΄αυτόν. Στο δρόμο της συναντά την Ελίζαμπεθ, μια όμορφη κοκκινομάλλα γυναίκα με καταγωγή από τη Σκοτία, η οποία ταξιδεύει στην αγροτική Αργεντινή με το κάρο /τροχόσπιτό της ακολουθώντας τα ίχνη του γκρίνγκο συζύγου της και για να βρεί την περιουσία της στην γη της πάμπα.

Το βλέμμα της Ελίζαμπεθ / Λιζ είναι για την μικρή Τσίνα ένα μεγάλο παράθυρο προς το φως και  το άγνωστο κι έτσι η Τσίνα την συνοδεύει σε μια διαδρομή αυτοανακάλυψης, προσωπικής και ερωτικής αφύπνισης. Οι δυο γυναίκες μαθαίνουν να επικοινωνούν η μια με την άλλη, η Τσίνα μαθαίνει αγγλικά και στοιχεία από τον βρετανικό πολιτισμό, μαθαίνει να αγαπά, να αγαπιέται, να γελά, να ενθουσιάζεται, να μαγεύεται, να ανθίζει ψυχολογικά και συναισθηματικά σαν λουλούδι μέσα στην έρημο.

Στην πορεία συναντούν έναν δραπέτη γκάουτσο, τον Ροσάριο που γίνεται συνταξιδιώτης τους.

Οι ρόλοι τους αλλάζουν, μεταμφιέζονται, προσποιούνται ότι είναι μέλη της βρετανικής αντιπροσωπείας καθώς φτάνουν σε ένα στρατιωτικό οχυρό με αρχηγό - συνταγματάρχη τον Χοσέ Ερνάντες. Η Τσίνα, η Λιζ, ο Ροσάριο και ο σκύλος φιλοξενούνται εκεί και έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον μέθυσο, απατεώνα και σκληροτράχηλο Ερνάντες που ισχυρίζεται πως είναι σπέρμα του πολιτισμού, οικονομία της πάμπας και άνθρωπος του μέλλοντος. Ο οποίος διαρκώς καυχιέται για την επιρροή του στους γκάουτσος της περιοχής κάτι που περιλαμβάνει την εξάλειψη των παραδόσεών τους και την επιβολή νόμων και τιμωριών. Καυχιέται επίσης για την ποίηση που γράφει αλλά αποδεικνύεται πως το έργο του είναι προϊόν λογοκλοπής ποιήματος που έγραψε ένας γκάουτσο που δραπέτευσε από το οχυρό (πρόκειται για τον Μαρτίν Φιέρο). Ο Ερνάντες εμπλέκει την  Τσίνα και τη Λιζ στα σχέδιά του χωρίς να πάρει χαμπάρι ότι η Λιζ τον χειραγωγεί προκειμένου να πετύχει τα δικά της σχέδια.

Τελικά οι δυο γυναίκες μαζί με τον Αστέρη και τον Ροσάριο εγκαταλείπουν το οχυρό και την "τρέλα" του Ερνάντες και φτάνουν στα Ινδιάνικα εδάφη. Έκπληκτοι, ανακαλύπτουν εκεί μια ουτοπική κοινωνία που κατοικείται από αυτόχθονες, γκάουτσος και Ευρωπαίους οι οποίοι έχουν σχηματίσει μια κοινότητα με φυλετική ετερογένεια αλλά με σεβασμό και αμοιβαία συνεργασία μεταξύ των μελών της. Οι άνθρωποι εκεί, άνδρες, γυναίκες, ανδρόγυνα πνεύματα, ζούν ελεύθερα μέσα σε μια γη που κοάζει και τα σώματά τους αγκαλιάζονται και ενώνονται ελεύθερα νόμων, φύλου και ετεροκανονικότητας. Οι Ιντσίν και οι Νιαντέ είναι ένα, όλοι ο ένας για τον άλλο, βυθίζουν με αγάπη τα κουπιά τους στα νερά του Παρανά και ταξιδεύουν τραγουδώντας σιωπηλά.

Το μυθιστόρημα χωρίζεται σε τρία μέρη( Η έρημος - Το οχυρό - Στα Ινδιάνικα εδάφη) και κάθε μέρος είναι χωρισμένο σε σύντομα κεφάλαια, καθένα εκ των οποίων με ιδιαίτερο τίτλο δημιουργεί ένα προοίμιο, ένα κλειδί της εξέλιξης κάθε κεφαλαίου. Οι γλώσσες και ο συνδυασμός τους κρατάνε τα ηνία ανάμεσα στην πληθωρική, ρυθμική, άκρως ποιητική εξιστόρηση της Τσίνα: αγγλικές φράσεις και ιδιωματισμοί εμβολίζονται από την διάλεκτο των γκάουτσος και τις γλώσσες γκουαρανί και μαπούτσε.

Η Κάμαρα ακουμπώντας πάνω στο "αρρενωπό" εθνικό έπος του Μαρτίν Φιέρο, έγραψε ευφυώς και τεχνηέντως ένα αντίστοιχο έπος μέσω της γυναικείας πλευράς, γεμάτο σάτιρα, συμβολισμούς και αλληγορικά στοιχεία, ανατρέποντας την ίδια την Ιστορία και με την τρομερή ηρωίδα της, Τσίνα Άιρον, να μην ταυτίζεται ούτε με τον παλιό κόσμο της προαποικιακής Αργεντινής ούτε με τη δημιουργία ενός νέου έθνους αλλά με την αίσθηση του ανήκειν και την εύρεση μιας ατομικής ταυτότητας που συνεπάγεται και τη συλλογική.

Η Άννα Βερροιοπούλου έκανε ένα μεταφραστικό κατόρθωμα δαμάζοντας το πολυσύνθετο ύφος της Κάμαρα, μεταφράζοντας πρόζα και έμμετρη αφήγηση και φέρνοντας στα ελληνικά αυτούσια τη γιορτή των γλωσσών και της ελευθερίας.

 

Εκδόσεις  Καστανιώτη