Κωνσταντίνος Μουσούλης, Το προφίλ της Αν-Μαρί

 

Με ένα δυνατό λογοτεχνικό ντεμπούτο συστήνεται στο αναγνωστικό κοινό ο Κωνσταντίνος Μουσούλης. Πρωτοεμφανιζόμενος μεν στο εγχώριο λογοτεχνικό πεδίο, με ένα πλουσιότατο βιογραφικό δε, με ένα σημαντικό επαγγελματικό προφίλ και με ήδη επιτυχημένη παρουσία στο χώρο του ανεξάρτητου αμερικανικού κινηματογράφου , οπότε πριν καν την έκδοση του παρόντος πρώτου του αποτυπώματος στην ελληνική πεζογραφία, ο Μουσούλης έχει ήδη διανύσει αρκετά χιλιόμετρα στις λεωφόρους της γραφής και της οθόνης.

Γιoς πασίγνωστης και αγαπητής δημοσιογράφου - ερευνήτριας, παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει καταγράψει την προσωπική του πορεία αθόρυβα και με λαμπρά αποτελέσματα. Σπούδασε σκηνοθεσία, σενάριο και μοντάζ σε κινηματογραφικές σχολές σε Μεγάλη Βρετανία και Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι σκηνοθέτης και σεναριογράφος, έχοντας στο ενεργητικό του 18 ταινίες μικρού μήκους και έχει αποσπάσει περίοπτα βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ. Έζησε για χρόνια στο Λος Άντζελες όπου και δημιούργησε την εταιρεία παραγωγής Homeric Pictures, διδάσκει υποκριτική στο φακό σε δραματικές σχολές στην Ελλάδα και στην Κύπρο, επιμελείται σενάρια για το σινεμά και την τηλεόραση.

Πολυσχιδής, ανήσυχος, με ενσυναίσθηση, ταλαντούχος, πολυπράγμων, χαμηλών τόνων, με ευθύβολο βλέμμα στ' ανθρώπινα, στο παρόν και στο μέλλον.

Με το πρωτόλειο μυθιστόρημά του "Το προφίλ της Αν - Μαρί", από τις εκδόσεις Καστανιώτη, ο Κωνσταντίνος Μουσούλης μάς παραδίδει ένα έργο που διαβάζεται απνευστί και προσφέρει στον αναγνώστη μπόλικη τροφή για σκέψη. Ένα ατμοσφαιρικό ψυχολογικό θρίλερ κινηματογραφικής αισθητικής και ροής, με τα στοιχεία του ρεαλισμού και της φαντασίας να συμβαδίζουν και με κύριο θέμα του την μάστιγα της εποχής μας: τον εθισμό μας στα κοινωνικά δίκτυα, την διατήρηση /διαχείριση της ψηφιακής μας εικόνας και προσωπικότητας, την εμμονή μας να γινόμαστε αρεστοί -μετρώντας αντιδράσεις-, τον ναρκισσισμό μας, τη ζωή έτσι όπως καταλήξαμε ψηφιακά να τη ζούμε μέσα σε / πίσω από μια οθόνη πληκτρολογώντας εμμονικά και πλάθοντας μια ειδυλλιακή εικόνα του εαυτού και του βίου μας.

Η δράση του μυθιστορήματος είναι τοποθετημένη στο Λος Άντζελες και πρωταγωνίστρια είναι η Αν - Μαρί, μια νεαρή γυναίκα που φιλοδοξεί να γίνει celebrity μέσω του διαδικτύου. Λόγω μιας δερματοπάθειας που την ταλαιπωρεί, η Αν - Μαρί διατηρεί ένα αίσθημα κατωτερότητας για την εμφάνισή της, παρόλα αυτά όμως είναι δυνατή και διαθέσιμη να κατακτήσει μια θέση στον πολύβουο και ανταγωνιστικό κόσμο της βιομηχανίας του θεάματος. Προέρχεται από μια πρώην πλούσια οικογένεια (πρώην, γιατί οι γονείς της έχουν χωρίσει άρα και οι δρόμοι, τα μοιράσματα) και έχει δημιουργήσει μια σειρά ρούχων με την επωνυμία Farfalla (ιταλική λέξη, σημαίνει "πεταλούδα" στα ελληνικά) μαζί με μια φίλη της και προωθεί τη σειρά μέσα από το προφίλ που έχει φτιάξει στη φημισμένη πλατφόρμα Watch me.

Από τη μια, η εμφάνισή της τής προκαλεί ένα μόνιμο άγχος και από την άλλη η λαμπερή της ψηφιακή εικόνα στο διαδικτυακό της προφίλ γίνεται μια λίμνη στα νερά της οποίας η Αν - Μαρί ως άλλος Νάρκισσος, καθρεφτίζεται και αυτό που αντικρίζει την κολακεύει, και  ερωτεύεται τον εκτυφλωτικό της αντικατοπτρισμό.

Στη ζωή της Αν - Μαρί μπαίνει ο μυστηριώδης και θανάσιμα γοητευτικός Ντέιβιντ Γκράαμ, ιδρυτής της πλατφόρμας Watch me, ο οποίος της υπόσχεται ότι θα συμβάλλει να βγαίνει ακόμα μια αψεγάδιαστη η ψηφιακή της εικόνα σε βίντεο και φωτογραφίες και, άρα, με την ομορφιά της θα μπορεί να πετύχει όσα έχει στο μυαλό της. Της προτείνει να γίνει το νέο πρόσωπο του Watch me, κι έτσι η φήμη της Farfalla να εκτιναχθεί στα ύψη, οπότε η ίδια θα βγάλει αμύθητα κέρδη, θα συναναστρέφεται με διάσημους, θα αποκτήσει εκατομμύρια followers, θα πρωταγωνιστεί σε εξώφυλλα περιοδικών, θα είναι καλεσμένη σε τηλεοπτικές εκπομπές .

Όχι φυσικά χωρίς αντάλλαγμα: για να συμβούν όλα τα παραπάνω, η Αν - Μαρί θα πρέπει να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στο Watch me.

Μεγάλο το δέλεαρ. Η Αν - Μαρί αρχικά ενθουσιάζεται, άλλωστε αυτά είναι που επιθυμεί. Κι ακολουθούν ένα σκοτεινό δωμάτιο κι ένα άγγιγμα στην κρυστάλλινη καρδιά του Watch me και η κάμπια μεταμορφώνεται σε πεταλούδα!

Όσο η εικόνα της Αν - Μαρί τελειοποιείται, φωτογραφία τη φωτογραφία, βίντεο το βίντεο, τόσο η πραγματική της εικόνα "τσαλακώνεται", αλλοιώνεται. Όσο πιο διάσημη γίνεται , τόσο ο ψυχικός της κόσμος ραγίζει και αρχίζει να καταρρέει. Ενώ όλα δείχνουν αστραφτερά και τέλεια, ουσιαστικά αυτό που τα κάνει να λάμπουν δεν είναι η λάμψη της δημοσιότητας αλλά μια ύπουλη φωτιά που εξαπλώνεται σταδιακά κι έπειτα ανεξέλεγκτα.

Με απλά εκφραστικά μέσα, με σφιχτοδεμένη πλοκή, χωρίς ίχνος διδακτισμού, ο Κωνσταντίνος Μουσούλης μεταφέρει τον μύθο του Νάρκισσου και την ιστορία του Ντόριαν Γκρέι στο σήμερα και σκαρώνει ένα εκρηκτικό σκοτεινό θρίλερ που διαβάζεται ως εκτενής κοινωνικός σχολιασμός για την αλήθεια, το ψεύδος, την απάτη και την αυταπάτη των καιρών μας, για τον μαζικό και ατομικό μας εθισμό στα social media που εξαπλώνεται σαν μεταδοτική απειλητική ασθένεια , για την ατομική και συλλογική μας ανάγκη για αποδοχή, θαυμασμό, αγάπη και αναγνώριση -διάρκειας μιας ανάσας- , για το αλόγιστο ξόδεμά μας σε πόζες, ακκισμούς, δηλώσεις, υπερβολές, φιλοδοξίες της στιγμής, διεκδίκηση προσοχής, για την καταμέτρηση των likes και των θετικών εγκωμιαστικών σχολίων που δρούν ως επούλωση ανοιχτών τραυμάτων και χαϊδεύουν παρηγορητικά ήττες, μοναξιές σαν σκόρπια φύλλα στον άνεμο, πικρές παραδοχές και κενό απροσμέτρητο.

Μια έντιμη, αξιοπρόσεκτη και αξιανάγνωστη πρώτη λογοτεχνική κατάθεση το μυθιστόρημα του Κωνσταντίνου Μουσούλη που η ιστορία του είναι καθρέφτης της εποχής μας και των ανθρώπων της, του "εδώ" που λαχταρά να βρεθεί "αλλού", του "εκεί" που λοξοδρομεί, της απώλειας στιγμών και έμπρακτων συναισθημάτων.

 

 

Εκδόσεις Καστανιώτη

Κουρτ Τουχόλσκι, ΡΑΪΝΣΜΠΕΡΓΚ. ΑΝΑΚΤΟΡΟ ΓΚΡΙΠΣΧΟΛΜ

 

Ο Κουρτ Τουχόλσκι υπήρξε ένας από τους πιο οξυδερκείς αναλυτές της κοινωνικοπολιτικής κατάστασης της Γερμανίας του Μεσοπολέμου. Από τους πιο ένθερμους επικριτές του γερμανικού μεσοπολεμικού εκσυγχρονισμού άρα και από τους πρώτους που εκδιώχθηκε από το ναζιστικό καθεστώς εξαιτίας του οποίου ο Τουχόλσκι εγκατέλειψε τη Γερμανία και κατέληξε στη Σουηδία όπου και έβαλε τέλος στη ζωή του με τη χρήση βαρβιτουρικών.   Εβραϊκής καταγωγής, γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1890 και ολοκληρώνοντας τις νομικές σπουδές του στράφηκε στη γραφή και στη δημοσιογραφία.
 

Δημοσιογράφος ολκής, κριτικός, δοκιμιογράφος, σατιρικός ποιητής, στιχουργός τραγουδιών των καμπαρέ, κυρίως ένα πνεύμα ανήσυχο που ύψωσε το ανάστημά του στην εποχή του γράφοντας καυστικά κείμενα. Μια πολυσχιδής προσωπικότητα με προοδευτικές ιδέες, ταγμένος με τον αριστερό πασιφισμό σε μια περίοδο εθνικισμού και μιλιταρισμού, προάγγελο του απόλυτου σκοταδιού που θα ακολουθούσε. Με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, τα κείμενα του Τουχόλσκι παραδόθηκαν στην πυρά και του αφαιρέθηκε η ιθαγένεια.
 

Στα καθ΄ ημάς, ο Κουρτ Τουχόλσκι δεν ήταν ιδιαίτερα γνωστός, για την ακρίβεια ήταν άγνωστος στο ευρύ αναγνωστικό κοινό.
 

Το 2021, οι εκδόσεις Κριτική εξέδωσαν έναν μικρό δίγλωσσο τόμο που περιείχε τέσσερα -τρομερά επίκαιρα και υψηλής οξύνοιας- άρθρα του από τις πρώτες έως τις τελευταίες ημέρες της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Οπότε, με το συγκεκριμένο βιβλίο -με τίτλο Σούρουπο ή χάραμα; Δημοκρατία της Βαϊμάρης, αντισημιτισμός, σάτιρα- οι έλληνες αναγνώστες είχαν την τύχη και την ευκαιρία να γνωρίσουν την διαυγή και κοφτερή πένα ενός σημαντικού δημοσιογράφου και στοχαστή.
 

Οι εκδόσεις Καστανιώτη, πολύ πρόσφατα, εξέδωσαν μέσω της εμβληματικής τους σειράς "Εικοστός αιώνας" τα δυο και μοναδικά μυθοπλαστικά έργα του Τουχόλσκι, δυο δείγματα αστραφτερής και εύστροφης πρόζας γεμάτης συμβολισμούς και παιγνιώδους διάθεσης, δυο εξαίρετα κείμενα καθαρά σαν ουρανός με έναν φωτεινό ήλιο και με ίχνη από απειλητικά σύννεφα πολύ μακριά, στο βάθος.
 

Το διήγημα "Ράινσμπεργκ" (1912), η πρώτη λογοτεχνική κατάθεση του Τουχόλσκι, είναι μια δροσερή ερωτική ιστορία με πρωταγωνιστές ένα νεαρό ζευγάρι, την Κλερ και τον Βόλφγκανγκ που δραπετεύουν από την βαρετή καθημερινότητα του Βερολίνου, ταξιδεύουν με τρένο ως την περιοχή του Βρανδεμβούργου -για να δημιουργήσουν μια δική τους τρυφερή καθημερινότητα- όπου απολαμβάνουν το πανέμορφο τοπίο με το ανάκτορο του Φρειδερίκου Β' του Μεγάλου, κάνουν βόλτες, κάνουν βαρκάδες, αστειεύονται, ερωτοτροπούν, πειράζουν ο ένας τον άλλο, περιδιαβαίνουν τους δρόμους της πόλης χαζεύοντας βιτρίνες, εμπορεύματα και επιτεύγματα της νέας εποχής. Πηγαίνουν στον κινηματογράφο, ζούν την κάθε στιγμή, άγνωστοι μεταξύ αγνώστων, μακριά από κοινωνικές συμβάσεις, ερωτευμένοι κι ελεύθεροι. Δημιουργούν όμορφες, έντονες αναμνήσεις, νιώθουν ότι κρατούν τη ζωή και το μέλλον στα χέρια τους ενώ αισθήσεις και αισθήματα είναι ολοζώντανα σε μια ανέμελη, προσωπική τους και συλλογική περίοδο.
 

Αλλά όπως όλα τα ωραία, έτσι και η ολιγοήμερη ανάπαυλά τους φτάνει στο τέλος της και οι δύο νέοι θα επιστρέψουν στο Βερολίνο "τη μεγάλη πόλη, όπου τους περίμεναν πάλι βάσανα, γκρίζες μέρες, νοσταλγικά τηλεφωνήματα, σιωπηλά απογεύματα, δουλειά κι όλη η ευτυχία του μεγάλου τους έρωτα.".
 

Στο δεύτερο μέρος του τόμου, που ξεκινά με την ανταλλαγή επιστολών ανάμεσα στον εκδότη Ερνστ Ρόβολτ και στον συγγραφέα Τουχόλσκι και στις οποίες ο εκδότης ζητά από τον συγγραφέα να γράψει μια ανάλαφρη ερωτική ιστορία, έχουμε το σύντομο ερωτικό μυθιστόρημα "Ανάκτορο Γκρίπσχολμ" (1931), μια φαινομενικά απλή καλοκαιρινή ερωτική ιστορία, ένα ακόμα ταξίδι διαφυγής από την πραγματικότητα που κατ΄ουσίαν είναι ένα δυνατό, υποδειγματικό λογοτεχνικό κείμενο.
 

Σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, ο "Ντάντι" ή "Πέτερ" - ουσιαστικά είναι ο ίδιος ο συγγραφέας- και η Λυδία ή "πριγκίπισσα" -ένα αισθησιακό κορίτσι, ένα ελεύθερο πνεύμα- φεύγουν από το Βερολίνο και πηγαίνουν για διακοπές στη Σουηδία. Και εδώ -όπως και στο διήγημα "Ράινσμπεργκ"- έχουμε ένα πρωταγωνιστικό ζευγάρι και μεταξύ τους υπάρχει διάχυτος ερωτισμός, υπάρχουν καβγαδάκια και ερωτικά πειράγματα και ανέμελη διάθεση. Φτάνουν στην Κοπεγχάγη, κάνουν βόλτες σε δρόμους και μαγαζιά, βλέπουν αξιοθέατα. Και από εκεί, επόμενος σταθμός τους η Στοκχόλμη. Περίπατοι και κολύμπι σε ένα ειδυλλιακό περιβάλλον, έρχονται σε επαφή με τουρίστες και ντόπιους, διαμένουν σε ένα μικρό σπίτι κοντά στη λίμνη, επισκέπτονται το ανάκτορο Γκρίπσχολμ, λούζουν τις ψυχές τους στην ομορφιά και στο φως.
 

Στην παρέα των δύο έρχονται να προστεθούν ο Κάρλχεν, φίλος του "Ντάντι" που μένει μαζί τους για λίγες μέρες και η Μπίλι (Σιμπίλε), η οποία μαζί με το ζευγάρι, για μια νύχτα, σχηματίζουν ένα ερωτικό τρίγωνο.
 

Κάποια στιγμή, στο δρόμο τους, συναντούν μια ομάδα μικρών κοριτσιών - τροφίμων στο τοπικό οικοτροφείο που διευθύνει η τυρρανική κυρία Αντριάνι. Ένα από τα κορίτσια, η μικρή Άντα, κάνει απόπειρα απόδρασης από το ίδρυμα και τραβάει την προσοχή του πρωταγωνιστικού ζεύγους και των φίλων τους. Η ανεμελιά των διακοπών τους θα δώσει τη θέση της στην αγωνία και στον αγώνα να σώσουν το δύστυχο κορίτσι από τα χέρια της αδίστακτης και εξουσιομανούς διευθύντριας. (Η κυρία Αντριάνι θα μπορούσε αλληγορικά να εκπροσωπεί το Κακό που πλησίαζε σιγά σιγά τη Γερμανία)
 

Το φως των διακοπών αργά χαμηλώνει και μια αχνή σκιά απλώνεται τριγύρω στην ατμόσφαιρα.
 

Το "Ανάκτορο Γκρίπσχολμ" είναι ένα απαστράπτον κείμενο με αποτυπωμένες τιςς χαρές της ζωής και του έρωτα, με παιγνιώδη χρήση γλωσσικών ιδιωμάτων, με τα στοιχεία του φωτός, του έρωτα, της θλιβερής τρυφερότητας αλλά και του χιούμορ να συνυπάρχουν.
 

Μια ξεχωριστή εκδοτική στιγμή!
 

Χάρη στις εκδόσεις Καστανιώτη, στη σειρά τους "Εικοστός αιώνας" και στην συμβολή της Έμης Βαϊκούση στην εξαίρετη μετάφραση και στις απαραίτητες σημειώσεις, τα δύο μοναδικά λογοτεχνικά έργα του Κουρτ Τουχόλσκι έρχονται για να μας συστήσουν έναν σπουδαίο μάστορα του λόγου, με οξύνεια πνεύματος και γραφής, που για χρόνια, δυστυχώς, αγνοούσαμε.

 

 

Εκδόσεις  Καστανιώτη

Αιμίλιος Σολωμού, Κράτα την ανάσα σου

 

Ο Αιμίλιος Σολωμού είναι ένας ακόμα από τους σύγχρονους συγγραφείς που εργάζεται σεμνά και αθόρυβα προσφέροντας ξεχωριστούς λογοτεχνικούς καρπούς στην εγχώρια παραγωγή. Κυπριακής καταγωγής, με σπουδές Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Δημοσιογραφία σε σχολή Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Νεοελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, εργάστηκε ως δημοσιογράφος σε εφημερίδα ενώ σήμερα υπηρετεί τη Μέση Εκπαίδευση ως φιλόλογος. Έχει εκδώσει δυο βιβλία παιδικής / εφηβικής λογοτεχνίας καθώς και μυθιστορήματα ενηλίκων, και με το "Ενα τσεκούρι στα χέρια σου", εκδόσεις Άνευ, 2007, απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος Κύπρου για να ακολουθήσει το 2013 το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το "Ημερολόγιο μιας απιστίας", από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Και τα δυο παραπάνω μυθιστορήματα μεταφράστηκαν και κυκλοφόρησαν σε Ιταλία, Σερβία, Αλβανία, Βουλγαρία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το 2015, από τις εκδόσεις Ψυχογιός ξανά, κυκλοφόρησε το επόμενο  έργο του υπό τον τίτλο "Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση", ένα εξαιρετικό ιστορικό μυθιστόρημα νουάρ αποχρώσεων.

Και χρειάστηκε να περάσουν οχτώ χρόνια για να προχωρήσει στο επόμενο πεζογραφικό του βήμα, εξίσου δυνατό και ατμοσφαιρικό με τα προηγούμενα, άρτια δομημένο και, σαφώς, με ωριμότερα εκφραστικά μέσα.

Τέταρτο μυθιστόρημα για ενήλικους αναγνώστες το "Κράτα την ανάσα σου", του Αιμίλιου Σολωμού, μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη και, ομολογουμένως, διαβάζεται με κομμένη την ανάσα μιας και, τόσο θεματολογικά όσο και υφολογικά, πρόκειται για ένα εξαιρετικά καλογραμμένο μυθιστόρημα με παλμό, νευρώδη αφήγηση, με ανατροπές, με στοιχεία ψυχολογικού θρίλερ, με φιλοσοφικές και υπαρξιακές διαστάσεις και αφορά αρχικά την σεξουαλική παρενόχληση που δέχεται μια μαθήτρια από τον καθηγητή της (είτε η παρενόχληση υφίσταται είτε αποτελεί προϊόν σκευωρίας) με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. Όπως θα αποδειχθεί κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, δεν είναι το ζήτημα της παρενόχλησης το κύριο θέμα του βιβλίου παρά η αφορμή να ξετυλιχθεί το κουβάρι μιας συγκλονιστικής ιστορίας.

Κεντρικός ήρωας είναι ο καθηγητής Ιστορίας και συγγραφέας, Ιωάννης Καλλέργης, επιτυχημένος και φιλόδοξος, αγαπητός στον κοινωνικό του κύκλο, παντρεμένος με την Αλεξάνδρα, διευθύντρια σε τράπεζα. Οι δυό τους αποτελούν ένα αγαπημένο, αξιοσέβαστο ζευγάρι. Ο Καλλέργης είναι καταξιωμένος, έχει ένα διευρυμένο κύκλο οικονομικών και πολιτικών παραγόντων χάρη στον πλούσιο κτηματομεσίτη πεθερό του. 

Από τη μια στιγμή στην άλλη, από μια αυθόρμητη κίνησή του προς την μαθήτριά του, Άννα, (ένα καταλυτικό πρόσωπο στην πορεία του έργου και του πρωταγωνιστή) τα πάντα ανατρέπονται και ξεκινά η απότομη πτώση του. Κατηγορείται για σεξουαλική παρενόχληση. Διαπομπεύεται στον Τύπο, στην σχολική κοινότητα, στον κύκλο του και στη γειτονιά του. Ένας ένας οι ισχυροί του φίλοι τού γυρίζουν την πλάτη. Η σχέση του με την αγαπημένη του σύζυγο θυμίζει σπίτι που τα θεμέλια του τρέμουν, οι τοίχοι του ξεφλουδίζουν, τα παράθυρά του ραγίζουν και σπάνε για να μπεί στο εσωτερικό του σπιτιού παγωνιά και φόβος. Γίνονται δυο ξένοι, δυο ξένα σώματα που περιφέρονται σε μια κενής τρυφερών συναισθημάτων και εμπιστοσύνης κατοικία. Η σχέση τους διαταράσσεται και φέρνει στην επιφάνεια παλιές,  καλά κρυμμένες πληγές. Ο Καλλέργης, τσακισμένος ψυχολογικά, μην αντέχοντας τον άγριο πόλεμο που μαίνεται εναντίον του και τον ρόλο του αποδιοπομπαίου τράγου σε μια βαριά άρρωστη κοινωνία, αποφασίζει να τα εγκαταλείψει όλα, να φύγει από την κόλαση και την πολλή συνάφεια του κόσμου και να επιστρέψει στο απομακρυσμένο ορεινό χωριό του προκειμένου να γλιτώσει από τα πυρά, τις αιματηρές σιωπές, τα παγωμένα βλέμματα και τον εξευτελισμό. Κι έτσι τελειώνει το καταιγιστικό πρώτο μέρος του βιβλίου, με τον Καλλέργη να φεύγει μόνος, ηττημένος και προδωμένος, κάτω απ΄το ψιλόβροχο.

Στο δεύτερο μέρος, ο πρωταγωνιστής έχει επιστρέψει στον γενέθλιο τόπο του και εκεί, μέσα στην ερημιά του τοπίου, κλεισμένος στον εαυτό του, γαλήνιος, απρόσβλητος και ελεύθερος να αναπνεύσει -έξω από την εγκλωβισμένη ζωή του, πια στη δική του γη και μοναχική επικράτεια- επανακτά σταδιακά τα σπασμένα του κομμάτια. Ξαναγίνεται ο άνθρωπος που υπήρξε κάποτε, αυτός που προοριζόταν να γίνει και δεν έγινε.

Ξαναφτιάχνει το παλιό, ακατοίκητο εδώ και χρόνια, πατρικό του, ασχολείται με τη γη και τα αμπέλια, έρχεται σε εσωτερικό διάλογο με τη φύση γύρω του. Τον επισκέπτεται ένας παλιός του φίλος, συνάδελφος και συγγραφέας -το alter ego του συγγραφέα Σολωμού- για να του  ζητήσει συγγνώμη που τον καταδίκασε όπως όλοι οι άλλοι και του ανακοινώνει πως πρόκειται να κάνει την ιστορία του μυθιστόρημα. Αργότερα, ο Καλλέργης θα δεχτεί και την επίσκεψη της Αλεξάνδρας σε μια προσπάθεια αναθέρμανσης της παγωμένης τους σχέσης ενώ, απρόσμενα, θα συναντήσει στο χωριό την Ρίτα, έναν εφηβικό του έρωτα, η οποία ζεί πλέον μόνιμα στη Γερμανία έχοντας εγκαταλείψει εσπευσμένα τον κοινό τους τόπο στα 17 της. Το κοινό παρελθόν του Καλλέργη και της Ρίτας βγαίνει από τη λήθη του και φέρνει στο φως του παρόντος θαμμένα γεγονότα, διαλυμένες ζωές, χαμένα χρόνια, εκδίκηση, ταπεινώσεις, εκβιασμούς, χαμένες επιστολές. άδικους θανάτους και ενοχές.

Η πατρική φιγούρα ζωντανεύει και μαζί ζωντανεύουν οι στιγμές κι αυτό το κάτι που θυμίζει ευτυχία όταν το χέρι του πατέρα σφίγγει με θέρμη μια παιδική παλάμη.

Δυο κορμιά κάτω από την καρυδιά, ένας νερόλακκος, ο παιδικός φίλος, οι κραυγές, η ασφυξία, η φράση "Κράτα την ανάσα σου" που επιστρέφει και αντηχεί στο σήμερα και ξυπνάει την παλιά, λανθάνουσα οδύνη και θυμίζει ένα παρελθόν τραγικότερο του παρόντος.

Η τριτοπρόσωπη αφήγηση του βιβλίου περιγράφει με ακρίβεια τις κινήσεις και τις πιο μύχιες σκέψεις του Καλλέργη, τις μυρωδιές της φύσης, του χώματος και του θανάτου, τον χρόνο που κινείται κυκλικά αλλά και τους υπόλοιπους χαρακτήρες που συμβάλλουν στις ισορροπίες και στους γκρεμούς του Καλλέργη.

Εμβόλιμα, έρχεται και η πρωτοπρόσωπη αφήγηση από πλευράς του φίλου, συναδέλφου και συγγραφέα -του ίδιου του Σολωμού δηλαδή- που κάνει έρευνα, σκαλίζει τα τρωτά και σκοτεινά σημεία της ιστορίας για να γράψει το μυθιστόρημά του με ήρωα τον Καλλέργη κατοχυρώνοντας την αλήθεια. Ένα μυθιστόρημα που "χτίζεται" μέσα στο παρόν μυθιστόρημα που έχει ήδη σάρκα, οστά και ψυχή, αποκαλύπτει και αποκαλύπτεται μπρος στα μάτια του αναγνώστη που συμπαθεί, αντιπαθεί, ταυτίζεται, προβληματίζεται, αγωνιά και που τα βήματά του θα οδηγηθούν σε μονοπάτια που ούτε καν φανταζόταν.

 

Μυθιστόρημα μη εφήμερο, στέρεο, ευρηματικό, δυνατό σαν γροθιά στο στομάχι, αλληγορικό, χωρίς λογοτεχνικές "ευκολίες", βαθιά πολιτικό και αιχμηρό και άλλο τόσο βαθιά ανθρώπινο καθώς αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις που μ' ένα κρότο κι έναν λυγμό διαλύονται, παίρνουν σχήμα τέρατος, γίνονται σπασμένοι δρόμοι και γκρεμοί.

Ένα έξοχο ψυχογραφικό πεζογράφημα για την απάτη της επιφάνειας ενός λαμπερού βίου, για την μοναξιά του ενός, του καθενός και των πολλών, για την ιαματική επιστροφή στις ρίζες, για το χρόνο και τη μνήμη, για την σταύρωση και την ανάσταση.

Εκδόσεις  Καστανιώτη

Κριστίνα Πέρι Ρόσι, Μύχιες καταστροφές

 

Ήταν πριν λίγο καιρό, όταν στο site των εκδόσεων Καστανιώτη είδαμε με χαρά ότι ανάμεσα στα εξαιρετικά υπό έκδοση βιβλία τους, βρισκόταν αυτή η πολυαναμενόμενη συλλογή διηγημάτων της Ουρουγουανής Κριστίνα Πέρι Ρόσι. Για πρώτη φορά επίσημα μεταφρασμένος στην ελληνική γλώσσα ο πεζός της λόγος, (ποιήματά της έχουν μεταφραστεί κατά καιρούς σε ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά και ιστότοπους) και έτσι μας δίνεται η ευκαιρία να απολαύσουμε την απαράμιλλη, τολμηρή, "δαιμονισμένη" πρόζα της που μας οδηγεί, χωρίς δίχτυ ασφαλείας, σε τεντωμένο σχοινί με αφετηρία τα πιο μύχια σημεία του νού και της ψυχής του ανθρώπου και μας φέρνει σε αναμέτρηση με όσα κρύβονται επιμελώς πίσω από βλέφαρα και φλέβες, εντός νευρώνων και αίματος.

 

Η Κριστίνα Πέρι Ρόσι θεωρείται και είναι μια από τις σημαντικότερες και πιο πρωτοποριακές γυναικείες φωνές των λατινοαμερικανικών γραμμάτων. Πολυσχιδής περίπτωση συγγραφέα -από τις λίγες γυναίκες που συνδέθηκαν με το περίφημο boom στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα- έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα, δοκίμια και έξοχη ποίηση παράλληλα με το μεταφραστικό και δημοσιογραφικό της έργο. Ζεί εξόριστη στην Ισπανία από το 1972, χρονιά κατά την οποία εκδιώχθηκε από το δικτατορικό καθεστώς της χώρας της. Υπήρξε στενή φίλη του Χούλιο Κορτάσαρ και τιμήθηκε με το Βραβείο Θερβάντες το 2021. Η παρούσα ανθολογία διηγημάτων της αποτελεί ένα άριστο αντιπροσωπευτικό δείγμα του συγγραφικού της σύμπαντος που μαγεύει και ηλεκτρίζει τον αναγνώστη και τον φέρνει αντιμέτωπο με ζητήματα όπως η ασυμμετρία των ανθρώπινων σχέσεων, οι ανθρώπινες εμμονές, ο έρωτας -στην λαμπερή και, κυρίως, στη νοσηρή του διάσταση-, η αποδόμηση των φύλων και των στερεοτύπων, η σεξουαλικότητα, ο εσωτερικός κόσμος των ατόμων με τα πηγάδια και τις απέραντες θάλασσές τους, το γκέτο της οικογένειας, η ασφυξία που προκαλούν οι κοινωνικές νόρμες, ο καπιταλισμός, οι φόβοι, οι ρωγμές, η απόγνωση, η αρχή και το τέλος των ορίων της ελευθερίας, οι γκρεμοί, η ισορροπία, η πτώση.

Χρησιμοποιώντας μια ωμή, γεμάτη ένταση, σατιρική, σκοτεινή, αδίστακτη και, ταυτόχρονα, λυρική και αισθαντική γραφή, η Ρόσι συνθέτει καθημερινά στιγμιότυπα των χαρακτήρων της οι οποίοι μέσα από γεγονότα και καταστάσεις εκθέτουν και εκτίθενται, παγιδεύονται στις πιο παράλογες βαθιές τους επιθυμίες, ερωτεύονται παράφορα, απογοητεύονται, τρομάζουν απ' αυτό που τους ψιθυρίζει στο αυτί η εσωτερική τους φωνή, εγκαταλείπουν και εγκαταλείπονται, σαγηνευτικοί - εμμονικοί - μαγεμένοι βαδίζουν προς το χάος, παρεκκλίνουν από τα καθιερωμένα ψάχνοντας την αλήθεια τους στα αχαρτογράφητα σταυροδρόμια του εαυτού τους και της φύσης τους.

Έτσι, στα εννέα υποδειγματικά, ανήσυχα και σατανικά διηγήματα της συλλογής "Μύχιες καταστροφές", η Ρόσι σκιαγραφεί και αναλύει όλα τα παραπάνω θέματα και ρίχνει μια πλάγια κριτική ματιά στην ανθρώπινη συνθήκη με μια διάθεση ανατροπής και διάνοιξης δρόμου προς την αποκάλυψη του τι υπάρχει πίσω από ένα πανάκριβο, καλοραμμένο κουστούμι (πανοπλία του αντρικού σώματος) κι ένα κομψό εντυπωσιακό φόρεμα (γυναικεία πανοπλία), πίσω από την κλειστή πόρτα ενός σπιτιού / γραφείου / ιατρείου, πίσω από την ταυτότητα ενός / μιας επιτυχημένου /επιτυχημένης συζύγου, προέδρου, στελέχους ή υπαλλήλου, πίσω από τη σεμνή παρουσία μιας γυναίκας που βιώνει την μοναξιά κι ενός άντρα που προσπαθεί να διαχειριστεί την εγκατάλειψη και τον ρημαγμένο του εγωισμό.

Στην πρώτη ιστορία, "Φετιχιστές Α.Ε.", συναντάμε μια ομάδα φετιχιστών που μοιράζονται τα αβάσταχτα μυστικά τους και τις σεξουαλικές τους διαστροφές. Η πρωταγωνίστρια εγκαταλείπεται από τον εραστή της όταν εκείνος ανακαλύπτει το ασυνήθιστο αντικείμενο λατρείας της.

Στην δεύτερη ιστορία, "Η λευκή φάλαινα", ο πρωταγωνιστής είναι βαθιά ερωτευμένος με μια υπέρβαρη γυναίκα και απολαμβάνει να βρίσκει "πουπουλένιο" καταφύγιο στην τεράστια αγκαλιά της.

Τρίτη ιστορία, "Μύχιες καταστροφές": μια ανύπαντρη μητέρα ενός μικρού παιδιού αδυνατεί να ξεβιδώσει το καπάκι μιας χλωρίνης. Με αφορμή αυτή την αδυναμία της, πέφτει στα παραληρηματικά νερά μιας θάλασσας συλλογισμών για τη ζωή της και ασκεί κριτική στον εαυτό της, στον πατέρα του παιδιού της, στο μάρκετινγκ, στις διαφημίσεις και στην εξωτερική πλευρά των πραγμάτων.

Τέταρτο διήγημα, "Αυτόπτης μάρτυρας". Εδώ, ο νεαρός αφηγητής γίνεται η τρίτη φιγούρα ανάμεσα στη μητέρα του και στην ερωμένη της. Το σώμα του εκρήγνυται και ο ίδιος μετατρέπεται σε αυτό που λείπει από το σπίτι τους.

Στην πέμπτη ιστορία, "Η ομορφότερη εβδομάδα της ζωής μας", δυο γυναίκες περνούν την ομορφότερη εβδομάδα της ζωής τους σε μια σουίτα ξενοδοχείου στη Νέα Υόρκη. Η μια εκ των δύο έχει απαρνηθεί τον συμβατικό της βίο με τον σύζυγό της.

Έκτη ιστορία, "Μια ντελικάτη συνεδρία". Ένας επιτυχημένος βιομήχανος με συμπτώματα κατάθλιψης ξεκινά μια σειρά συνεδριών που θα φέρουν στο φως την κρίση ταυτότητας και τις "μεταμφιεσμένες επιθυμίες" του, που ακολούθως θα ξυπνήσουν τα ναρκωμένα ένστικτα του ψυχολόγου.

Στο έβδομο διήγημα, "Υπό περίεργες συνθήκες", μια γυναίκα κλονίζεται από τον ξαφνικό θάνατο του συζύγου της και τους κρυφούς, αντικρουόμενους πόθους του που του προκάλεσαν ασφυξία.

Όγδοο διήγημα, "Έρωτας ή καταστροφή". Ο αφηγητής είναι σφόδρα ερωτευμένος με μια γυναίκα και με κάθε πόντο του κορμιού της. Περιμένοντάς την, κάνει βουτιά σε ένα καταρράκτη σκέψεων για το μελλοντικό και πιθανό τέλος της σχέσης τους που θα φέρει τη φθορά και την καταστροφή στο σώμα του.

Ένατο και τελευταίο διήγημα, "Συνομιλία με έναν άγγελο". Ένας άντρας, τον οποίο η σύζυγός του εγκατέλειψε "όχι για κάποιον άλλο αλλά για μια άλλη γυναίκα", μπαίνει σε ένα μπαρ και εκεί συναντά έναν νυχτερινό άγγελο.

Γυναίκες που ερωτεύονται γυναίκες, άντρες που φλερτάρουν με την ιδέα να μπούν σε ένα ξένο σώμα, άνθρωποι που κάνουν ψυχοθεραπεία, που πατάνε με το ένα πόδι στη γη και με το άλλο στα κύματα, που βρίσκονται ένα βήμα πριν την απόλυτη τρέλα και δυο βήματα εντός της, που τα βάζουν με ένα ολόκληρο σύστημα αξιών, κρύβονται από τον εαυτό τους και αποκαλύπτονται μέσα σε ένα ιατρείο, δωμάτιο ξενοδοχείου ή ένα μπαρ. Οι ιστορίες τους έχουν ανοιχτό τέλος και η Κριστίνα Πέρι Ρόσι αφήνει τον αναγνώστη να μπεί στο "παιχνίδι" και να φανταστεί την όποια κατάληξη, να συγκινηθεί, να γελάσει, να συλλογιστεί, να θυμώσει, να ταυτιστεί, να δεί φώτα τρεμόσβηστα και ανθρώπινες σκιές σε ραγισμένη βιτρίνα.

Μια συλλογή θαυμάσιων, αιχμηρών και δυνατών διηγημάτων που συνομιλούν μεταξύ τους και θα μπορούσαν να αποτελούν τα κεφάλαια ενός άτυπου σπονδυλωτού μυθιστορήματος. Διηγημάτων που ξαφνιάζουν, εκπλήσσουν, σκαρφαλώνουν σε σκοτεινά δυσθεώρητα ύψη και διεισδύουν σε απροσμέτρητα βάθη των ανθρώπων, μιλούν για νοσηρά πάθη, σπασμένους φραγμούς και αντισυμβατικά θολωμένα συστήματα σκέψης και ντύνουν με μια βελούδινη τρυφερότητα την αστραφτερή λάμα ενός μαχαιριού.

Η Άννα Βερροιοπούλου υπογράφει μια εξαίρετα καλοδουλεμένη μετάφραση.

 

 Εκδόσεις  Καστανιώτη 

Γκαμπριέλα Καμπεσόν Κάμαρα, Οι περιπέτειες της Τσίνα Άιρον

 

Όταν η ποίηση, η υψηλή πρόζα και η Ιστορία συνυπάρχουν μέσα στις ίδιες σελίδες, τότε το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι υψηλό όπως ακριβώς εδώ, σε αυτό το μεθυστικό, απολαυστικό και σπουδαίο μυθιστόρημα της -για πρώτη φορά μεταφρασμένης στην ελληνική γλώσσα- Γκαμπριέλα Καμπεσόν Κάμαρα από το Μπουένος Άιρες. Πολύ πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη στην πάντα προσεγμένη σειρά "Συγγραφείς απ΄όλο τον κόσμο", γράφτηκε το 2017, θεωρήθηκε από τα πιο σημαντικά ισπανόφωνα βιβλία των τελευταίων χρόνων και μπήκε στη βραχεία λίστα για το Διεθνές Βραβείο Booker 2020.

Πολυεπίπεδο, τολμηρό, ανατρεπτικό, ποιητικό, με χρήση μακροπερίοδου θαυμαστού λόγου και μαγευτικής εικονοποιίας -η φύση, οι ήχοι της, τα τοπία της διατηρούνται ολοζώντανα καθ' όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης- ,γλώσσα ρέουσα σαν γάργαρο ποτάμι, δυνατές πινελιές μαγικού ρεαλισμού και παιγνιώδης αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο -αφηγείται η πρωταγωνίστρια, Τσίνα Άιρον- που καταλήγει σε αφήγηση πρώτου πληθυντικού. Η μονάδα γίνεται ομάδα, το εγώ εμείς, το ατομικό συλλογικό, γίνεται ένας λαός ολόκληρος κι αόρατος. Ένας λαός που "τα χρώματά του, τα σπίτια του, οι σκύλοι του, οι φορεσιές του και οι αγελάδες του και τα άλογά του εξαϋλώνονται βαθμιαία μπροστά στα μάτια μας σαν φαντάσματα,  τα περιγράμματα ξεθωριάζουν, τα χρώματα σβήνουν, όλα συγχωνεύονται με το άσπρο σύννεφο".

Το μυθιστόρημα "Οι περιπέτειες της Τσίνα Άιρον" πραγματεύεται την πολυτάραχη ιστορία της Αργεντινής, την εξόντωση των Ινδιάνων και το ερωτικό ειδύλλιο δυο γυναικών, και βασίζεται στο εθνικό έπος "Μαρτίν Φιέρο" που γράφτηκε από τον Χοσέ Ερνάντες σε δυο μέρη το 1872 και το 1879. Το συγκεκριμένο έπος αποτελεί ορόσημο στη λογοτεχνία της Αργεντινής καθώς μετατρέπει σε μύθο την φιγούρα των γκάουτσος, των γελαδάρηδων που ζούσαν στις αχανείς πεδιάδες της περιοχής και χτίζεται υπό την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του ομώνυμου ήρωα, ο οποίος πλέκει το τραγούδι του εξιστορώντας τις περιπέτειές του, τη ζωή του, τα βάσανά του και την συμμετοχή των γκάουτσος στον αγώνα για την εθνική τους ανεξαρτησία.

Η Γκαμπριέλα Καμπεσόν Κάμαρα, πατώντας πάνω στο "Μαρτίν Φιέρο", το επαναδημιουργεί με λοξή ματιά και ειπωμένο μέσα από τη γυναικεία αφήγηση και έτσι έχουμε το "έπος" της Τσίνα Άιρον, της νεαρότατης συζύγου του Μαρτίν Φιέρο.

Τώρα είναι εκείνη που εξιστορεί τη δική της ζωή, τις περιπέτειές της και τους καινούργιους δρόμους που ανοίγονται μπροστά στα μάτια της. Είναι εκείνη και η φωνή της που γίνονται η φωνή του βυθισμένου σε σιωπή κόσμου. Η Τσίνα είναι ένα κορίτσι στην εφηβεία, ορφανό, άπειρο, βασανισμένο, κλεισμένο στη φυλακή του άντρα της. Κι από έγκλειστη θα γίνει ταξιδιώτις και οδοιπόρος σε ένα νέο σύμπαν που αποκαλύπτεται μέσα της και γύρω της.

1872. Στα 14 της, η Τσίνα είναι σύζυγος του γκάουτσο Μαρτίν Φιέρο και ήδη μητέρα δυο μικρών παιδιών. Μετά την επιστράτευση του Φιέρο, μένει μόνη, νιώθει για πρώτη φορά ελεύθερη, αποφασίζει να σπάσει τα δεσμά της, αφήνει τα παιδιά της σε ένα ζευγάρι ντόπιων ηληικιωμένων και μαζί με τον σκύλο της Αστέρη φεύγει από τον οικισμό της για να γνωρίσει τον κόσμο έξω απ΄αυτόν. Στο δρόμο της συναντά την Ελίζαμπεθ, μια όμορφη κοκκινομάλλα γυναίκα με καταγωγή από τη Σκοτία, η οποία ταξιδεύει στην αγροτική Αργεντινή με το κάρο /τροχόσπιτό της ακολουθώντας τα ίχνη του γκρίνγκο συζύγου της και για να βρεί την περιουσία της στην γη της πάμπα.

Το βλέμμα της Ελίζαμπεθ / Λιζ είναι για την μικρή Τσίνα ένα μεγάλο παράθυρο προς το φως και  το άγνωστο κι έτσι η Τσίνα την συνοδεύει σε μια διαδρομή αυτοανακάλυψης, προσωπικής και ερωτικής αφύπνισης. Οι δυο γυναίκες μαθαίνουν να επικοινωνούν η μια με την άλλη, η Τσίνα μαθαίνει αγγλικά και στοιχεία από τον βρετανικό πολιτισμό, μαθαίνει να αγαπά, να αγαπιέται, να γελά, να ενθουσιάζεται, να μαγεύεται, να ανθίζει ψυχολογικά και συναισθηματικά σαν λουλούδι μέσα στην έρημο.

Στην πορεία συναντούν έναν δραπέτη γκάουτσο, τον Ροσάριο που γίνεται συνταξιδιώτης τους.

Οι ρόλοι τους αλλάζουν, μεταμφιέζονται, προσποιούνται ότι είναι μέλη της βρετανικής αντιπροσωπείας καθώς φτάνουν σε ένα στρατιωτικό οχυρό με αρχηγό - συνταγματάρχη τον Χοσέ Ερνάντες. Η Τσίνα, η Λιζ, ο Ροσάριο και ο σκύλος φιλοξενούνται εκεί και έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον μέθυσο, απατεώνα και σκληροτράχηλο Ερνάντες που ισχυρίζεται πως είναι σπέρμα του πολιτισμού, οικονομία της πάμπας και άνθρωπος του μέλλοντος. Ο οποίος διαρκώς καυχιέται για την επιρροή του στους γκάουτσος της περιοχής κάτι που περιλαμβάνει την εξάλειψη των παραδόσεών τους και την επιβολή νόμων και τιμωριών. Καυχιέται επίσης για την ποίηση που γράφει αλλά αποδεικνύεται πως το έργο του είναι προϊόν λογοκλοπής ποιήματος που έγραψε ένας γκάουτσο που δραπέτευσε από το οχυρό (πρόκειται για τον Μαρτίν Φιέρο). Ο Ερνάντες εμπλέκει την  Τσίνα και τη Λιζ στα σχέδιά του χωρίς να πάρει χαμπάρι ότι η Λιζ τον χειραγωγεί προκειμένου να πετύχει τα δικά της σχέδια.

Τελικά οι δυο γυναίκες μαζί με τον Αστέρη και τον Ροσάριο εγκαταλείπουν το οχυρό και την "τρέλα" του Ερνάντες και φτάνουν στα Ινδιάνικα εδάφη. Έκπληκτοι, ανακαλύπτουν εκεί μια ουτοπική κοινωνία που κατοικείται από αυτόχθονες, γκάουτσος και Ευρωπαίους οι οποίοι έχουν σχηματίσει μια κοινότητα με φυλετική ετερογένεια αλλά με σεβασμό και αμοιβαία συνεργασία μεταξύ των μελών της. Οι άνθρωποι εκεί, άνδρες, γυναίκες, ανδρόγυνα πνεύματα, ζούν ελεύθερα μέσα σε μια γη που κοάζει και τα σώματά τους αγκαλιάζονται και ενώνονται ελεύθερα νόμων, φύλου και ετεροκανονικότητας. Οι Ιντσίν και οι Νιαντέ είναι ένα, όλοι ο ένας για τον άλλο, βυθίζουν με αγάπη τα κουπιά τους στα νερά του Παρανά και ταξιδεύουν τραγουδώντας σιωπηλά.

Το μυθιστόρημα χωρίζεται σε τρία μέρη( Η έρημος - Το οχυρό - Στα Ινδιάνικα εδάφη) και κάθε μέρος είναι χωρισμένο σε σύντομα κεφάλαια, καθένα εκ των οποίων με ιδιαίτερο τίτλο δημιουργεί ένα προοίμιο, ένα κλειδί της εξέλιξης κάθε κεφαλαίου. Οι γλώσσες και ο συνδυασμός τους κρατάνε τα ηνία ανάμεσα στην πληθωρική, ρυθμική, άκρως ποιητική εξιστόρηση της Τσίνα: αγγλικές φράσεις και ιδιωματισμοί εμβολίζονται από την διάλεκτο των γκάουτσος και τις γλώσσες γκουαρανί και μαπούτσε.

Η Κάμαρα ακουμπώντας πάνω στο "αρρενωπό" εθνικό έπος του Μαρτίν Φιέρο, έγραψε ευφυώς και τεχνηέντως ένα αντίστοιχο έπος μέσω της γυναικείας πλευράς, γεμάτο σάτιρα, συμβολισμούς και αλληγορικά στοιχεία, ανατρέποντας την ίδια την Ιστορία και με την τρομερή ηρωίδα της, Τσίνα Άιρον, να μην ταυτίζεται ούτε με τον παλιό κόσμο της προαποικιακής Αργεντινής ούτε με τη δημιουργία ενός νέου έθνους αλλά με την αίσθηση του ανήκειν και την εύρεση μιας ατομικής ταυτότητας που συνεπάγεται και τη συλλογική.

Η Άννα Βερροιοπούλου έκανε ένα μεταφραστικό κατόρθωμα δαμάζοντας το πολυσύνθετο ύφος της Κάμαρα, μεταφράζοντας πρόζα και έμμετρη αφήγηση και φέρνοντας στα ελληνικά αυτούσια τη γιορτή των γλωσσών και της ελευθερίας.

 

Εκδόσεις  Καστανιώτη

Μαρία Κουγιουμτζή, FOREVER

Μια διακριτική παρουσία στο χώρο των ελληνικών γραμμάτων η Μαρία Κουγιουμτζή, διαθέτει μια δυνατή αφγηματική φωνή που, είτε "τραγουδά" διηγήματα είτε μυθιστόρημα, μας προκαλεί την ίδια αίσθηση θαυμασμού. Κοινός τόπος και στα δυο είδη,  τα οποία επεξεργάζεται άψογα και "πλέκει" πάντα με "ψιλοβελονιά", είναι το απόκοσμο ανθρώπινο σύμπαν μέσα στο οποίο ζούμε και το αντικρίζουμε με τρόμο, λαγνεία, θυμό ή αδιαφορία γιατί είναι ένα σύμπαν πέρα από τον καθωσπρεπισμό που μας έχει επιβληθεί. 

Οι ήρωες της Μαρίας Κουγιουμτζή είναι πλάσματα του κόσμου ετούτου πέρα απ' τον κόσμο ετούτο, διπλανοί μας, φίλοι και γνωστοί μας και κρυφοί δεύτεροι εαυτοί μας που ξεπερνούν τα όριά τους, βιώνουν μαύρα, αλλόκοτα όνειρα εκτός ύπνου, ανοίγουν πόρτες κλειστές και ανακαλύπτουν ένα άλλο τοπίο μακριά απ' τα συμβατικά ανθρώπινα και την τετράγωνη λογική. Είναι άγγελοι και δαίμονες, δυνατοί και αδύναμοι, πούπουλα χήνας και κομμάτια από ατσάλι, εύθραυστοι και κραταιοί.

Η Μαρία Κουγιουμτζή που θεωρείται και είναι ακριβολόγος δεξιοτέχνης μιας γλώσσας πάμπλουτης, γεμάτης υπαινιγμούς και συγκινησιακή φόρτιση, έχει βραβευτεί για την πρώτη της συλλογή διηγημάτων "Άγριο Βελούδο" το 2008, με τα Βραβεία διηγήματος του περιοδικού "Διαβάζω" και του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών και λίγα χρόνια μετά, το 2017, απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος για την τρίτη της συλλογή ιστοριών "Ολα μπορούν να συμβούν μ' ένα άγγιγμα".

Η θεματολογία των έργων της (κυκλοφορούν όλα από τις εκδόσεις Καστανιώτη), τόσο στα δυο της μυθιστορήματα όσο και στις τέσσερις συλλογές της που συμπεριλαμβάνουν και την πολύ πρόσφατη "FOREVER", ισορροπεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και στη φαντασία -οι πινελιές μαγικού ρεαλισμού είναι επίσης διακριτές- και δεν είναι μια θεματολογία που παίρνει δάνειο από την κατηγορία του φανταστικού. Αντιθέτως, οι ιστορίες της είναι αληθινές όσο αληθινή είναι η ζωή όπως βιώνεται πίσω από κλειστές πόρτες,  μέσα σε δρόμους με κλειστές στροφές και πίσω από κλειστά βλέφαρα.

Οι χαρακτήρες των ιστοριών στο "FOREVER" πατούν και δεν πατούν στη γη, είναι αερικά, λύκοι και ελάφια, είναι άνθρωποι που κάτω από τα ρούχα τους έχουν ένα ζευγάρι φτερά στην πλάτη, πετούν ψηλά και προσγειώνονται απότομα σε βίαιη πτώση. Συνομιλούν με νεκρούς, με αντικείμενα, με τον εαυτό τους,  με το φεγγάρι και την ομίχλη της θάλασσας. Είναι θύτες και θύματα που υποτάσσονται στα πάθη τους και στις φαντασιώσεις τους. Παραληρούν, ερωτεύονται, πονούν και ραγίζουν από τη  ματαίωση και το πένθος. Έχουν όλες τους τις αισθήσεις σε υπερδιέγερση και εκτροχιασμό. Είναι τέρατα και μυρμήγκια, ταπεινοί και μεγαλομανείς, άγγελοι και παραβάτες, είναι άνεμος που ουρλιάζει και θάλασσα που υπόσχεται. Είναι κέρματα που στροβιλίζονται στον αέρα και παίζεται -τυχαία ή μοιραία- κορώνα γράμματα η ζωή τους. Ελπίζουν και απελπίζονται, ζωώδεις και ανθρώπινοι, τα πάθη τους συνορεύουν με την παραφροσύνη, τα φιμωμένα ένστικτά τους ξεσπούν σε ξέφρενο καλπασμό. Ακροβατούν στο χείλος του γκρεμού, πέφτουν και τσακίζονται. Γυρεύουν μια λύτρωση για την αταξία και το χάος του μέσα τους, ολομόναχοι, απεγνωσμένοι, με φάρο παλιούς κρυφούς τους πόθους και τη φλόγα τους σαν κερί τρεμόσβηστο.

Τριανταοχτώ υποδειγματικά διηγήματα μικρής και μεγαλύτερης έκτασης, δια χειρός της Θεσσαλονικιάς πεζογράφου και διηγηματογράφου, με εναλλασόμενες αφηγηματικές φωνές και την πρωτοπρόσωπη να κυριαρχεί. Στα διηγήματα αυτά, μεταξύ άλλων, δεινόσαυροι είναι έτοιμοι να κατασπαράξουν ο ένας στον άλλο πατώντας πάνω σε ανθρώπους και τα ψάρια ενός νησιού μαθαίνουν να πετούν πλάι σε ένα τάνκερ που βυθίζεται.

Ένας ποπ σταρ εξομολογείται τις σκέψεις του στη μικρή κουρδιστή μπαλαρίνα που στροβιλίζεται μέσα στο μουσικό κουτί της.  Ένας ανάπηρος άντρας παρατηρεί τη ζωή από το μπαλκόνι του, καθηλωμένος στο αμαξίδιό του και γεύεται τους χυμούς του περαστικού, μοναχικού παραδείσου.  Η ομορφιά της μέρας και μιας πλατείας κλείνεται σε μια φυσαλίδα και ταξιδεύει προς τον ουρανό ώσπου ξαφνικά η φυσαλίδα σπάει και η πλατεία μετατρέπεται σε σκηνικό απόπειρας απαγωγής ενός μικρού κοριτσιού που ανασαίνει λευκές πεταλούδες.  Ένας έφηβος που  εγκαταλείπεται από τη μητέρα του, σκοτώνει τη γιαγιά του για να τη σώσει και να σωθεί κι ο ίδιος από το μηδέν της ύπαρξής τους.  Δυο γυναίκες συναντιούνται με αφορμή την αυτοκτονία του πρώην και νυν συζύγου τους.  Ένα παιχνίδι εξουσιαστή και εξουσιαζόμενου αναπτύσσεται ανάμεσα σε ένα παιδί και σε ένα σκύλο. Ένας άντρας συναντά την παλιά του ερωμένη κι αυτή του εκμυστηρεύεται τη νοσηρή σχέση της με τον τωρινό εραστή της.

Μια μάνα και η κόρη της ενώνονται σε κοινή πορεία προς το μαύρο φως. Καθηγητές γίνονται αντικείμενα του πόθου εφηβικών φαντασιώσεων και προκαλούν θάνατο και ανάσταση. Σώματα γλιστρούν σε μανιασμένα νερά της ηδονής και γίνονται ψάρια με λέπια μοναξιάς.

Αυτές είναι μονάχα μερικές από τις σκληρές, ύπουλες,  ακονισμένες σαν τσεκούρι, σπαρακτικές, τρυφερές και ασύλληπτα απολαυστικές ιστορίες της Μαρίας Κουγιουμτζή στο "FOREVER" όπου το ρεαλιστικό και το μεταφυσικό στοιχείο συνυπάρχουν. Και είναι ιστορίες που αφήνουν έντονο αποτύπωμα μετά το πέρας της ανάγνωσης, είναι ιστορίες ελλειπτικές, αιχμηρές, αισθησιακές, ηλεκτρισμένες, τραγικές, αινιγματικές, βίαιες, ατμοσφαιρικές, ωμές και λυρικές ταυτόχρονα με μια ποιητικότητα που ανθίζει σαν λουλούδι και που αντιστέκεται στον "τυφώνα" των τριανταοχτώ διηγημάτων. (Η Κουγιουμτζή είναι και εξαιρετική ποιήτρια).

Τα διηγήματα του "FOREVER" αποτελούν αναγνωστική εμπειρία, αφήνουν τον αναγνώστη άναυδο, τον καταβροχθίζουν και τον συγκλονίζουν με ένα θεραπευτικό τρόπο. Και η Μαρία Κουγιουμτζή, αυτή η άξια εκπρόσωπος της πεζογραφίας μας,  αποδεικνύει για μια φορά ακόμα πόσο σπαρακτικά καλοδουλεμένο λόγο διαθέτει και με πόση μαεστρία χτίζει λογοτεχνικά οικήματα για να στεγάσει ανθρώπους που σπαράσσονται από ανθρωποφαγικές καταστάσεις και πολύπλοκες σχέσεις και που επιθυμούν να νικήσουν, έστω "χωρίς χέρια και πόδια, χωρίς κεφάλι".

 

 

Εκδόσεις  Καστανιώτη

Μπάρι Χάνα, Ψεύτες του νερού και άλλες ιστορίες

 

Περπάτα πάνω από καμένα τούβλα για να βρεις την ψυχή σου. Η ψυχή σου, ένα σκυλί διάσωσης μέσα στα ερείπια.
(σελίδα 354 - Από το διήγημα "Άρρωστος στρατιώτης στην πόρτα σου ")

 

Κάθε του πρόταση μια μεθυστική γουλιά από λέξεις βουτηγμένες σε νέκταρ θριάμβου. Κάθε του παράγραφος μια έκσταση εικόνων και συναισθημάτων. Κάθε του ιστορία, μια αποκαλυπτική θέα σε έναν άφθονο βαθύ μπλε ανθρώπινο ωκεανό με άηχα κύματα που ψιθυρίζουν και συμπορεύονται ως την ακτή, σκάνε απαλά στην άμμο και αφήνουν αποτύπωμα ανθρώπινων σκιών, γνώριμων και ανοίκειων, κοντινών και μακρινών μαζί.

Μια έξοχη συλλογή διηγημάτων του -για πρώτη φορά μεταφρασμένου στην ελληνική γλώσσα- Μπάρι Χάνα, σπουδαίου εκπροσώπου της αμερικανικής πεζογραφίας και δεξιοτέχνη της μικρής φόρμας, μόλις ήρθε να προστεθεί στην κορυφαία σειρά των εκδόσεων Καστανιώτη "Συγγραφείς απ' όλο τον κόσμο". Άγνωστος έως σήμερα στο εγχώριο αναγνωστικό κοινό, ο Μπάρι Χάνα ήταν γνήσιο τέκνο του αμερικανικού Νότου, γεννήθηκε στο Μερίντιαν το 1942 και πέθανε το 2010 στο 'Οξφορντ του Μισισίπι. Πολυβραβευμένος (μεταξύ άλλων απέσπασε το Faulkner Prize, το PEN/ Malamud Award και το Βραβείο Λογοτεχνίας της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων), από τους επιφανέστερους συγγραφείς της χώρας του (αν και για μερικά χρόνια υπήρξε υποτιμημένος από τους αναγνώστες αλλά λίγο πριν τον χαμό του και μεταθανάτια -όπως συχνά συμβαίνει- το ταλέντο του αναγνωρίστηκε και τα βιβλία του διαβάστηκαν και αγαπήθηκαν πολύ), είχε στο ενεργητικό του οχτώ μυθιστορήματα και τέσσερις ανθολογίες διηγημάτων. Ο Χάνα διέθετε μια γραφή άκρως προσωπική και ριζοσπαστική, έπλασε ένα ιδιόρρυθμο λογοτεχνικό σύμπαν, θεωρήθηκε άξιος συνεχιστής του Ουίλιαμ Φώκνερ και της Φλάνερι Ο' Κόνορ και δίδαξε δημιουργική γραφή σε πανεπιστήμια, επηρεάζοντας με το ύφος και την τεχνοτροπία του νεότερες γενιές συγγραφέων.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και γοητευτική η επιλογή διηγημάτων του στην παρούσα συλλογή με τον τίτλο "Ψεύτες του νερού", που περιέχει δεκαεννιά απίστευτα "μυθιστορήματα" μικρού μήκους κάποια εκ των οποίων είχαν δεί το φως της δημοσιότητας σε προηγούμενες συλλογές του Χάνα ενώ κάποια άλλα, αδημοσίευτα, κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατό του. Γεμάτα καυστικό χιούμορ, τρέλα, γκροτέσκα και σουρεάλ στοιχεία, φως, σκοτάδι και ελπίδα, τα διηγήματα του Χάνα είναι κοινός τόπος συνάντησης παρόντος, παρελθόντος και μέλλοντος. Εδώ συναντιούνται ψαράδες, βετεράνοι του πολέμου του Βιετνάμ (ο απόηχος του συγκεκριμένου πολέμου είναι παρών στο σύνολο των διηγημάτων), καθηγητές, έφηβοι σε συναισθηματική και σωματική έκρηξη, άντρες σκληροτράχηλοι, εκπρόσωποι του απόλυτου ψεύδους, ρατσιστές, ονειροπόλοι, απόκοσμοι, αλκοολικοί, δειλοί, όμορφες και μοιραίες γυναίκες, στρατιώτες, αυτοκίνητα, ζώα, σπίτια, ποτάμια, Θεός, όπλα, αίμα, φύλο, φυλή, μουσική, ψευδαισθήσεις, ματαιώσεις, εμμονές, άγριες μοναξιές και σχέσεις και, όλα και όλοι βρίσκονται σε φωτεινές και ημιφωτισμένες αντιπαραθέσεις ανάμεσα στις ψυχές των Φώκνερ, Ο' Κόνορ, Μπέκετ, Χέμινγουεϊ και Τέννεσι Ουίλιαμς που τριγυρίζουν σαν καπνός ιερός, σαν πεταλούδες ελεύθερες και σαν αγιασμένη ομίχλη μέσα στις σελίδες και τις ιστορίες, μέσα στην άγρια, αστραφτερή, εκρηκτική και εκκεντρική πρόζα του Χάνα.

Οι ήρωες των ιστοριών του είναι εκπρόσωποι του Νότου της λαγνείας, της βίας, της παραφροσύνης, της φύσης, των διαστροφών και της αγάπης, είναι φιγούρες στοιχειωμένες από τα φαντάσματα της Ιστορίας, της διαίσθησης της επικείμενης πτώσης τους και των υπαρξιακών τους μονομαχιών: συγκρούονται με τις ενοχές τους, τους φόβους τους, τον εαυτό τους και τη μοίρα τους. Ο Μπάρι Χάνα τους δημιούργησε με ζέση αλλά και με διάθεση σαρκασμού, παρακολουθώντας τους, παρατηρώντας τους και καταγράφοντας εξονυχιστικά το παράδοξο της ανθρώπινης κατάστασής τους, κάνοντας βουτιά στα πιο αχαρτογράφητα νερά των πραγμάτων, των παθών, των σκέψεων, των πράξεων και της ύπαρξης. Και στη συνέχεια, τους χάρισε σάρκα και οστά μέσω της απαράμιλλης αφήγησής του (μια αφήγηση - σεμινάριο για τμήματα δημιουργικής γραφής) και της γλώσσας, μιας γλώσσας σε χείμαρρο, διαβρωτικής, σαγηνευτικής, σκοτεινά κωμικής, τρυφερής, μυστηριώδους, οδυνηρά πικρής, ρεαλιστικής και σουρεαλιστικής.

Τα διηγήματα στο "Ψεύτες του νερού" αιχμαλωτίζουν τον αναγνώστη, τον μαγεύουν. Οι προτάσεις τους είναι σε μόνιμη υπερδιέγερση: τραγουδούν, λικνίζονται, γελούν, συγκινούν, λάμπουν, είναι ευφυείς και αριστοτεχνικές, είναι γεμάτες φως ακόμα κι όταν περιγράφουν τα πιο σκοτεινά και θλιβερά θέματα, είναι τρυφερές ακόμα κι όταν στην επιφάνειά τους φανερώνουν ασημένιες λάμες κοφτερών σουγιάδων.

Από την πρώτη -και χρονολογικά παλιότερη- ιστορία που έδωσε και τον τίτλο του παρόντος τόμου εως την τελευταία, "Ρανγκούν Γκριν", -χρονολογικά πιο πρόσφατη, πριν το φευγιό του Χάνα- παρουσιάζεται ένα τεράστιο μωσαϊκό του αμερικανικού Νότου των τελευταίων πενήντα - εξήντα ετών και ένα πλήθος ολοζώντανων χαρακτήρων που ζούν μια σπαρακτικά αστεία αλλά και τόσο σκληρά δραματική καθημερινότητα, που βλασφημούν, ερωτεύονται, θυμούνται, φοβούνται να αγγιχτούν, εξακολουθούν να ελπίζουν, βιώνουν ύψη και βάθη και των οποίων οι υποθέσεις σχηματίζονται σε μαύρη νηφαλιότητα. Οι ήρωες του Χάνα αφηγούνται σε πρώτο ενικό και πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. Δεν απουσιάζουν -και εκπλήσσουν- η τριτοπρόσωπη εξιστόρηση και οι τρομεροί διάλογοι, η τεχνική του εγκιβωτισμού και οι διακειμενικές αναφορές, όλα σε μια γλωσσική εκρηκτική γιορτή που αψηφά σύνταξη και αφηγηματική λογική.

Θα ήταν δύσκολο να επιλέξουμε το καλύτερο ή τα καλύτερα ανάμεσα στα δεκαεννιά διηγήματα του τόμου, αξίζει όμως να γίνει αναφορά στο γλυκόπικρο "Αγάπη πολύ μακρόσυρτη", στο "Πάρε λίγη νιότη" (ένα υποδειγματικό υπαρξιακό διήγημα για το πέρασμα του χρόνου, το φως της νιότης και τα θολά νερά του γήρατος), στο " Έι, έχεις τσιγάρο, έχεις ώρα, έχεις νέα, έχεις την όψη μου;" καθώς και στα "Νερό της φωτιάς", "Άρρωστος στρατιώτης στην πόρτα σου" και "Τελευταίος, υπαρχηγέ Τζέιμς" που με ένα τρόπο συνδέονται θεματικά και οργανικά μεταξύ τους.

Ρεσιτάλ μετάφρασης από τον Νίκο Α. Μάντη σε αυτό το -πλούσιο σε νόημα και σε λογοτεχνική αξία- δείγμα γραφής του Μπάρι Χάνα για τον "βαθύ Νότο" που "μπορεί να είναι ράκος, τουλάχιστον όμως ξέρει να ουρλιάζει."

 

 

Εκδόσεις Καστανιώτη

Ντανίλο Κις, Ένας τάφος για τον Μπόρις Νταβίντοβιτς

 

- Επτά κεφάλαια μιας κοινής ιστορίας -

Μια πολύ σημαντική επανέκδοση το παρόν έργο, του κορυφαίου εκπροσώπου και ανανεωτή των σερβικών γραμμάτων, Ντανίλο Κις, που κυκλοφόρησε στη σειρά Εικοστός Αιώνας των εκδόσεων Καστανιώτη λίγο πριν την εκπνοή του 2022, σε νέα, εξαιρετικά φροντισμένη μετάφραση και με το θαυμάσιο εισαγωγικό σημείωμα του Γιόζεφ Μπρόντσκι. (Είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά στα ελληνικά το 2006 από τις εκδόσεις Κέδρος, με άλλη μετάφραση, λιγότερο προσεγμένη.)

Με εξίσου σημαντικά λογοτεχνικά κείμενα όπως τα: "Σοφίτα" (κυκλοφόρησε το 1962 ενώ στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις 'Ινδικτος το 2004), "Κήπος, στάχτες" ( έτος κυκλοφορίας 1965 - στα ελληνικά από εκδόσεις Κέδρος, 2008) και "Κλεψύδρα" (1972 - στα ελληνικά από εκδόσεις Κέδρος, 2009), ήταν η συλλογή ιστοριών "Ενας τάφος για τον Μπόρις Νταβίντοβιτς" που δημοσιεύτηκε το 1976, τιμήθηκε με το βραβείο " 'Ιβαν Γκόραν Κόβατσιτς " ένα χρόνο μετά και που χάρισε στον Ντανίλο Κις παγκόσμια αναγνώριση, για να ακολουθήσει το 1981 η εμβληματική ανθολογία διηγημάτων "Η εγκυκλοπαίδεια των νεκρών" (Καστανιώτης, 2018) που έμελλε να είναι το κύκνειο άσμα του.

Ο κύκλος ιστοριών του "Τάφου", με την κυκλοφορία του τότε, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και επίθεση από τον Τύπο εκ μέρους των συντηρητικών στοιχείων - μελών της ανώτερης λογοτεχνικής ιεραρχίας και Σερβοκροατών εθνικιστών με τις κατηγορίες της λογοκλοπής πνευματικής ιδιοκτησίας μεγάλων συγγραφέων, της ύπαρξης πολιτικών αποχρώσεων και αιχμών που αιωρούνται μέσα στις ιστορίες και της δημιουργίας χαρακτήρων εβραϊκής προέλευσης που ζουν στη Γιουγκοσλαβία. Κάτι που φυσικά δεν ευσταθεί διότι οι ήρωες του Κις ουδεμία σχέση έχουν με τη βαλκανική χώρα και την εσωτερική της κατάσταση παρά είναι εβραϊκής καταγωγής Ρώσοι, Ούγγροι, Ρουμάνοι και Ιρλανδοί και το κοινό τους σημείο με τη μικρή χώρα είναι η ιδεολογία που η ίδια πρεσβεύει σήμερα και για την οποία δολοφονήθηκαν εκείνοι στο παρελθόν.

Η ιστορία έχει αποδείξει ότι σπουδαία λογοτεχνικά έργα σαν το " Ένας τάφος για τον Μπόρις Νταβίντοβιτς ", ανεξαρτήτως επιθέσεων, αρνητικών κριτικών και βημάτων προς την όποιας μορφής πυρά, στέκονται σαν λάβαρα, ψηλά στο λογοτεχνικό πάνθεον, αντέχουν στο χρόνο, γοητεύουν, εμπνέουν, - τα διηγήματα του Κις ενέπνευσαν μεταγενέστερους συγγραφείς των Βαλκανίων -, διδάσκουν, υπενθυμίζουν και φωτίζουν διαρκώς φαινόμενα "το μέγεθος των οποίων ειδάλλως μουδιάζει τις αισθήσεις και διαφεύγει την ανθρώπινη αντίληψη", όπως σημειώνει στην εισαγωγή του ο Μπρόντσκι.

Οι επτά ιστορίες γραμμένες υπό τη μορφή τεκμηριωμένων βιογραφικών αφηγήσεων, με πυκνό ύφος, με συγκινητικά ποιητική πρόζα και πλήθος υπαινιγμών, αποτελούν μια σκληρή κριτική για την μαύρη περίοδο του σταλινισμού και μνεία μιας Ευρώπης του τότε - που φέρει πολλές ομοιότητες με το σήμερα - που έτρωγε με μανία τα ίδια της τα σωθικά και τα παιδιά της σε αναζήτηση και ανεύρεση μιας σταθερής πολιτικής ταυτότητας. Με φόντο τη δεκαετία του 1930 και την εποχή του μεγάλου σταλινικού τρόμου, και με μια ιστορία να εκτυλίσσεται κατά τον 14ο αιώνα, ο Κις, με την τέχνη της γραφής του, δημιουργεί επτά φλογισμένα ανθρώπινα πορτρέτα σε επτά σκοτεινά, ζοφερά, αριστουργηματικά διηγήματα, βασισμένα σε αληθινά γεγονότα, που παρά τη σκοτεινιά τους, τις ωμές περιγραφές και την έντονη οσμή θανάτου, αστράφτουν από ποίηση εκρηκτικής ζωής και κινηματογραφικής ροής. Οι πρωταγωνιστές των ιστοριών είναι θύματα μιας πορείας προς τη συντριβή. Παγιδεύονται σ' έναν κόσμο όπου τα ανάλγητα παιχνίδια της εξουσίας, ο φόβος, η προδοσία. η εξαπάτηση, η προπαγάνδα, οι συνωμοσίες, η υποκρισία, οι συλλήψεις, οι ανακρίσεις, οι φυλακίσεις, οι ψευδείς ομολογίες και τα βασανιστήρια έχουν μονάχα έναν δρόμο και ένα αποτέλεσμα: Θάνατο.

Οι επτά χαρακτήρες, σε ένα σκηνικό φυλακών, στρατοπέδων εργασίας, ανακρίσεων, βασανισμών, άκρατης βίας και αίματος, συνθλίβονται από την ολοκληρωτική "δικαιοσύνη" της εποχής, ντύνονται το ξένο ρούχο της ενοχής, προδίδουν και προδίδονται.

Ο Κις ανακατασκευάζει τις ζωές τους και τις ενώνει σε ζωή κοινή, σε μοίρα κοινή, με μια ανυπέρβλητη αφηγηματική τεχνική όπου οι επτά ιστορίες, σαν αντικριστοί καθρέφτες, συνομιλούν μεταξύ τους και οι χαρακτήρες τους διεξάγουν κοινό αγώνα ιδανικών προτού τελικά τα ιδανικά αυτά να τους καταβροχθίσουν.

Η ιστορία που αποτελεί και τον τίτλο της συγκεκριμένης συλλογής διηγημάτων, με ήρωα τον Μπόρις Νταβίντοβιτς, ένα πρόσωπο - σύμβολο ενάντια στα απολυταρχικά καθεστώτα, διαδραματίζεται το 1930 και μέσα της αντικατοπτρίζεται και αναδιπλώνεται με διαφορετικά ονόματα, τοπία και σκηνικά αυτό που βίωσε ο ήρωας Μπαρούχ Νταβίντ Νόιμαν το 1330.

"Μαχαίρι με λαβή από ξύλο τριανταφυλλιάς"
"Η γουρούνα που κατασπαράζει τα νεογνά της"
"Τα μηχανικά λιοντάρια"
"Το μεγάλο κυκλογύρισμα των χαρτιών"
"Ενας τάφος για τον Μπόρις Νταβίντοβιτς"
"Για τα σκυλιά και τα βιβλία"
"Μια σύντομη βιογραφία του Α. Α. Νταρμολάτοφ (1892 - 1968)

Τα επτά - Μπορχεσιανής ατμόσφαιρας και έντεχνης συναρμολόγησης / σύζευξης μυθοπλασίας και ντοκουμέντων - αλληλένδετα μεταξύ τους αριστοτεχνικά διηγήματα έχουν κοινό θεματικό άξονα την κοινωνικοπολιτική αυτοκαταστροφή σε ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη κατά το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα και, κυρίως, έχουν κοινό άξονα την ανθρώπινη τραγωδία, τον πόνο και τον σπαραγμό απέναντι στην τυφλή δύναμη της αυθαιρεσίας. Ο Ντανίλο Κις αναμειγνύει τη μυθοπλασία με την τεκμηρίωση και μαζί με τις μνήμες του, τις ρίζες και τα βιώματά του χτίζει ένα απόρθητο λογοτεχνικό φρούριο.

Ο Χρήστος Γκούβης έκανε μια εξαίρετη μεταφραστική δουλειά μεταφέροντας επιτυχώς στη γλώσσα μας αυτά τα διηγήματα ποιητικού ρεαλισμού που καταφέρνουν να ξεπερνούν την εποχή τους και κρατάνε για πάντα στο προσκήνιο τον απαράμιλλο στυλίστα Ντανίλο Κις, του οποίου τα έργα χρήζουν και αξίζουν ανάγνωσης, ξανά και ξανά. 

 

 

Εκδόσεις Καστανιώτη

Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης, Το λευκό κουστούμι

"...Ποιος είναι ο τρόπος να θυμόμαστε ότι υπήρξαμε; Από ένα σημείο κι έπειτα οι άνθρωποι γίνονται οι αναμνήσεις τους. Χορταίνουν με αυτό που χάθηκε. Σαν να ανακαλύπτουν ότι ο θησαυρός που χάθηκε, έχει τελικά μεγαλύτερη αξία απ' αυτόν που ψάχνουν." (σελ. 12)

Το καινούργιο μυθιστόρημα του Ξενοφώντα Α. Μπρουντζάκη έχει σε ίσες δόσεις μοιρασμένα τα υλικά απ' τα οποία φτιάχνονται τα όνειρα - εκείνα από χιόνι, αυτά πλάι στο κύμα, τα άλλα, κατάρτια σε πλεούμενο που ταξιδεύει απ' άκρη σ' άκρη του κόσμου (του κόσμου έτσι όπως απλώνεται και μεταλλάσσεται μπροστά και πίσω από τα μάτια ενός μικρού παιδιού) και τα υλικά που δημιουργούν τους μικρούς και μεγάλους εφιάλτες της καθημερινότητας, της ενηλικίωσης και των αποχωρισμών και τους εφιάλτες που ζωγραφίζουν με κόκκινο βαθύ τη μνήμη - παλιά, πολύ παλιά -, το κόκκινο που δεν ξεθωριάζει στο πέρασμα των χρόνων.

"Το λευκό κουστούμι" έχει νοσταλγία και μνήμες σκόρπιες κι ανάκατες που στροβιλίζονται στον αέρα και αποκτούν σχήμα, μέγεθος, φωνή, ψίθυρο, παρουσία. Το φως του κυκλαδίτικου νησιού ξαπλώνει νωχελικά και αργοσβήνει μέσα στη σκοτεινιά της Ιστορίας και  στο μακελειό του Εμφυλίου όπου ο πατέρας του κεντρικού ήρωα του βιβλίου πολέμησε για να εκπληρωθεί η συλλογική επιθυμία για αλλαγή στη χώρα και στον κόσμο.

Γεμάτο ζωή το μυθιστόρημα του Ξενοφώντα Μπρουντζάκη - που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Καστανιώτη - , ζωή με όλα της τα συστατικά: χαρά και λύπη, ελπίδα και ματαίωση, νίκες και ήττες, μέλι και φαρμάκι, χάδια και καρφιά, λιακάδες και καταιγίδες, με φόντο την Τήνο, τόπο καταγωγής του εκλεκτού συγγραφέα, αρθρογράφου και συντάκτη στην εφημερίδα "Το Ποντίκι".

Η αφήγηση ταξιδεύει και μας ταξιδεύει, αναδιπλώνεται, αλλάζει γεύσεις και σκηνικά, στροβιλίζεται σαν άμμος στην έρημο του χρόνου. Το παιδί περνάει στην εφηβεία, μετά στην ενηλικίωση, στο σήμερα, έπειτα ξανά στο χθες και οι αναμνήσεις ξεχειλίζουν γλυκόπικρες η μια μετά την άλλη και γίνονται αναμνήσεις κοινές, από αυτές που μαζί τους πορευόμαστε, μας θρέφουν με θλίψη ή / και δύναμη, μας δίνουν ανάστημα, ταυτότητα, ρίζα και χώμα να στεκόμαστε όταν τα κλαδιά μας  τσακίζονται, σπάνε και καίγονται στην παγωνιά, στις απογοητεύσεις, στους μικρούς μας εσωτερικούς καθημερινούς θανάτους. Η Τήνος, η γενέθλια γη του συγγραφέα και το διάφανο φως της. Το σπίτι του περιγράφεται διεξοδικά με τις ανάσες του και τα ραγίσματά του και ο αφηγητής - παιδί, με τα πράγματα να παίρνουν άλλες διαστάσεις μπροστά του και δίπλα του, ονειρεύεται. Οι καινούργιες συσκευές - πλυντήριο, ψυγείο, τηλεόραση - καταφθάνουν και λειτουργούν ως μηχανές ονείρων στο σπίτι - καράβι που πλέει σε μακρινές άγνωστες θάλασσες, όχημα για τη διαφυγή του παιδιού από την επανάληψη των καταστάσεων, των προσώπων και των ήχων. Και γύρω γύρω πυκνές νιφάδες χιόνι που πέφτουν αθόρυβα και σκεπάζουν τον τόπο και φέρνουν τη σιωπή του Αυγούστου. Και το ταξίδι στον Αύγουστο εκείνο, που ο πατέρας με το όπλο στον ώμο, στις πλαγιές του Γράμμου, συμμετείχε στο παράλογο του αδελφοκτόνου πολέμου. Γράμματα και τρείς μικρές ιστορίες εμφυλίου μπαίνουν σαν εμβόλιμα συγκλονιστικά πλάνα στην αφήγηση. Η μηχανή του χρόνου σε ένα διαρκές μπρος πίσω κινηματογραφεί τις επόμενες σιωπές, τα γεγονότα που πέφτουν στη φωτιά της λήθης, τα επόμενα βήματα στη ζωή, τη σημασία της σιωπής και της ταπεινότητας. Κι εκείνος ο ξένος, ο άντρας συγγραφέας με το λευκό κουστούμι και το λευκό παναμέζικο καπέλο που εμφανίζεται ξαφνικά να περπατάει δίπλα στη θάλασσα, ελαφρώς σκυφτός, βαθιά σκεπτικός , θα τραβήξει από το πρώτο λεπτό την προσοχή του παιδιού, θα γίνει φως και φάρος του για το μέλλον. Οι δυο παππούδες με τις διαφορετικές ιστορίες και οι άνθρωποι που υπήρξαν πριν τον αφηγητή κι έγιναν κομμάτι του, βλέμμα του, συνέχειά του. Κι ύστερα η δεκαετία του '80, ο σοσιαλισμός, η αφθονία, το παιδί νεαρός πια στην Αθήνα και στο μικρόκοσμο των Εξαρχείων, σε ένα ανοίκειο και φιλικό μαζί περιβάλλον. Η νιότη, οι φίλοι, οι ανησυχίες, ο "Δαναός",η Θεμιστοκλέους, η Καλλιδρομίου, οι δρόμοι, οι νύχτες με τα φώτα και τα σκοτάδια τους, ο κύκλος των συμπτώσεων, η απότομη -και τελικά όχι άνευ αιτίας - βουτιά στο σκοτεινό κενό  που ζητά λίγη ζάχαρη στο στόμα. Έτσι όπως ο πατέρας κάποτε, έτρωγε ζάχαρη για να δαμάσει τους φόβους, τις θύμησες, την πικρή μεταλλική γεύση μιας μνήμης ή μιας φευγαλέας λύπης, της καρδιάς τον άγριο χτύπο. Επιστροφή του αφηγητή στο νησί γιατί ο πατέρας "έφυγε"  στον ύπνο του, επιστροφή στο πατρικό - βουλιαγμένο καράβι, στην εκκωφαντική σιωπή, στην επιθυμία φυγής μακριά από τον θάνατο, τους παλιούς ήχους, τα πρόσωπα και τις αναθυμιάσεις τους, γιατί τα όνειρα πια έχασαν το σχήμα τους, γιατί έπεσε η αυλαία που σήμανε το οριστικό τέλος μιας εποχής.

 

Από τα πολύ ξεχωριστά μυθιστορήματα της χρονιάς, " Το λευκό κουστούμι" είναι γραμμένο με λεπτότητα, τρυφερότητα, ειλικρίνεια, φινέτσα και, κυρίως, με καρδιά. Αυτοβιογραφικών στοιχείων, έργο ενηλικίωσης, σκληρό σαν τον θάνατο και τρυφερό σαν το κύμα, με εξομολογητικό ύφος, περικλείει θραύσματα Ιστορίας που πάντα θα πληγώνουν και που συνέβαλλαν στην εξέλιξη του βίου των προγόνων του συγγραφέα αλλά και του ίδιου. Τοιχογραφία μιας εποχής, της χώρας, ενός νησιού, του κόσμου του αφηγητή όπου τα περασμένα δεν είναι καθόλου ξεχασμένα. Με ήρωες ταινιών που ξεπηδούν από το σελιλόιντ και βηματίζουν πάνω στο χιόνι και στα κύματα, με λέξεις λάμες για τον εμφύλιο και τους άδικα νεκρούς, με περιγραφές της καθημερινότητας που προκαλούν χαμόγελο, δάκρυα, ανατριχίλα και ξανά χαμόγελο. Γιατί έτσι είναι η ζωή όπως ακριβώς είναι η ζωή που ξεδιπλώνεται και περιγράφεται σ' αυτό το έξοχο μυθιστόρημα, το γεμάτο μνήμες, σιωπές, σκοτεινά πελάγη, χιόνια και όνειρα που όλα τους γίνονται βιώματα δικά μας, προσωπικά μας, βαθιά μας, ανομολόγητά μας, κοινή ταχυπαλμία στη σκέψη του λευκού της καινούργιας αρχής και της απελευθέρωσης.

 

 

Εκδόσεις  Καστανιώτη

Μπουρχάν Σονμέζ, Λαβύρινθος

 

Το 2017, οι εκδόσεις Καστανιώτη, μέσω της εξαιρετικής τους σειράς "Συγγραφείς απ΄ όλο τον κόσμο", μας σύστησαν τον Μπουρχάν Σονμέζ με το εμπνευσμένο, ποιητικό του μυθιστόρημα "Ιστανμπούλ Ιστανμπούλ" με θέμα την ιστορία τεσσάρων ανθρώπων που είναι φυλακισμένοι περιμένοντας ο καθένας τη σειρά του για ανακρίσεις και βασανιστήρια από τα σκληρά χέρια μιας ανάλγητης εξουσίας. Φθινόπωρο του 2022 και ο σπουδαίος - κουρδικής καταγωγής - Τούρκος συγγραφέας / δικηγόρος / αρθρογράφος / ακτιβιστής Σονμέζ επανέρχεται, ξανά από τις εκδόσεις Καστανιώτη, με το πιο πρόσφατο έργο του που κυκλοφόρησε στη γείτονα χώρα το 2018.

Ο "Λαβύρινθος" - ένα αδαμάντινο δείγμα της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας - είναι ένα μυθιστόρημα επίσης ποιητικό, τρυφερό, βαθιά υπαρξιακό, γεμάτο ζωή και φιλοσοφικούς στοχασμούς, που καθηλώνει και ταρακουνά τη σκέψη, με την εκλεπυσμένη, συμπυκνωμένη και υπαινικτική γραφή του Σονμέζ να μας παρασύρει στον εσωτερικό λαβύρινθο του κεντρικού χαρακτήρα. 

Πρωταγωνιστής είναι ο Μπορατίν. Νέος, όμορφος, ταλαντούχος μουσικοσυνθέτης, ιδρυτής και μέλος ενός μπλουζ συγκροτήματος. Είναι ένας μουσικός που χάνει ξαφνικά τη μνήμη του και, ακολούθως, τον ρυθμό του κόσμου και της ζωής. Της δικής του ζωής. Είχε αποπειραθεί να αυτοκτονήσει πέφτοντας από τη γέφυρα του Βοσπόρου, χωρίς ποτέ να αποσαφηνιστούν τα ακριβή αίτια. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με ένα σπασμένο πλευρό και απώλεια μνήμης και η αφήγηση ξεκινά από τη στιγμή που ανοίγει τα μάτια του - ως άλλος Γκρέγκορ Σάμσα της "Μεταμόρφωσης" του Φ. Κάφκα - στο σπίτι του ή σε αυτό που μοιάζει με σπίτι του. Ξένος απέναντι στον εαυτό του και στα προσωπικά του αντικείμενα, τριγυρίζει στο διαμέρισμά του που το αισθάνεται σαν άγκυρα και σαν εξορία ταυτόχρονα, δέχεται τις επισκέψεις του στενού του φίλου Μπεκ, αντικρίζει τον εαυτό του στον καθρέφτη περνώντας ώρες παρέα με το είδωλό του που τον κοιτά άλλοτε καχύποπτα, άλλοτε τρυφερά, άλλοτε διερευνητικά. Κι όταν στρέφει τον καθρέφτη στον έξω κόσμο, στην πόλη της Ιστανμπούλ, ο καθρέφτης τού αντανακλά μονάχα παρόν, κανένα σημάδι παρελθόντος. Ο Μπορατίν έχει το σώμα του ως μοναδικό του περιουσιακό στοιχείο το οποίο τον συνοδεύει στις ατέλειωτες διαδρομές στους μικρούς απόμερους και μεγάλους κεντρικούς δρόμους της Πόλης, γυρεύοντας κάτι που θα του θυμίσει απόσπασμα της πρώην ζωής του. Αποκλεισμένος από την προηγούμενη εδραιωμένη του πραγματικότητα, προχωράει μέσα σε πυκνή ομίχλη ερωτημάτων, εικασιών, εντυπώσεων, αντανακλάσεων, αιτιολογιών και εκτιμήσεων ζυγίζοντας καθετί "καινούργιο" και συγκρίνοντάς το με το άγνωστο υποτιθέμενο κενό "παλιό". Η αίσθηση του χρόνου έχει χαθεί για τον Μπορατίν. Ο νους του ακροβατεί ανάμεσα στο χθες και στο σήμερα, πρόσωπα και γεγονότα περασμένων ιστορικών περιόδων και μακρινών αιώνων κινούνται στο τούνελ του μυαλού του και μετατρέπονται σε φιγούρες και καταστάσεις του παρόντος. Θυμάται τα ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν, ότι κάποτε συνέβησαν, αλλά αδυνατεί να τα βάλει σε χρονολογική σειρά. Αμφισβητεί την αλήθεια στα λεγόμενα των άλλων και την αλήθεια των τραγουδιών που κάποτε ο ίδιος έγραψε, τα τραγούδια του χάνουν τις νότες τους, οι στίχοι καταπίνουν τις λέξεις και τις ξερνάνε αλλοιωμένες.  Μια ασταθής κινούμενη θολή ταυτότητα, ο Μπορατίν, προσπαθεί να συμφιλιωθεί με την κατάσταση την οποία βιώνει, με το ποιος είναι, με το ποιος ήταν πριν, με τα παλιά του συναισθήματα στα οποία δεν έχει πια καμία πρόσβαση, με το γεγονός ότι είναι και δεν είναι αυτό που ήταν για τον εαυτό του και τους άλλους.

Φίλοι, συναντήσεις, αντικείμενα, φωνές, στίχοι, συνθέσεις, η Πόλη μοιρασμένη σε δυο διαφορετικούς κόσμους, η μακρινή φωνή της αδερφής του στο τηλέφωνο, οι κιθάρες του, οι δρόμοι, τα café, οι άνθρωποι, οι άγνωστοι, οι "γνωστοί", οι άστεγοι, ο χρόνος, τα ρολόγια, οι καθρέφτες, τα σκόρπια αποσπάσματα από την Βίβλο, τα μέλη της μπάντας, η Bessie Smith, ο Kurt Cobain, o Yavuz Çetin,  - και οι τρείς καλλιτέχνες πέθαναν σε νεαρή ηλικία. Η πρώτη σκοτώθηκε σε τροχαίο, οι άλλοι δυο αυτοκτόνησαν - όλα και όλοι κοντά και απόμακρα στριφογυρίζουν στον λαβύρινθο του μυαλού του Μπορατίν. Λαβύρινθος και η Πόλη μέσα στην οποία ο πρωταγωνιστής περιπλανιέται ψάχνοντας ρίζα, μνήμη, πατρίδα και την άκρη που θα του φανερώσει το φως.

Σε μορφή λαβυρίνθου και η αφήγηση: από την πρωτοπρόσωπη του Μπορατίν στην τριτοπρόσωπη του αφηγητή / συγγραφέα, με εμβόλιμες προσθήκες δευτεροπρόσωπης, ενικού και πληθυντικού αριθμού, αναφορά στον ήρωα, στον αναγνώστη και στους άλλους που περιμένουν από τον Μπορατίν να επιστρέψει, να δείξει την εικόνα του προς τον κόσμο. Μπορχεσιανής κατασκευής  μεθυστικό, υπνωτιστικό μυθιστόρημα, ο "Λαβύρινθος" είναι ένα θλιμμένο μπλουζ για την ψευδαίσθηση της ταυτότητας, για την οδύνη ή / και τη λύτρωση του να ζει κανείς χωρίς παρελθόν άρα και χωρίς μέλλον. Είναι μια αλληγορία για τη ραγισμένη φύση του ανθρώπου που αιωρείται σε μια κοινωνία διχασμένη ανάμεσα σε ένα φανταχτερό μπερδεμένο παρελθόν και σε ένα θολό παρόν και μέλλον ενώ κάτω από το δεύτερο ή τρίτο υπόστρωμα της αφήγησης κρύβεται ένα αθόρυβο, ποιητικό μανιφέστο κόντρα σε κάθε μορφή πολιτικής και κοινωνικής καταπίεσης.

Επτά κεφάλαια το καθένα εκ των οποίων χωρίζεται σε τρείς μικρές ενότητες, ρολόγια και καθρέφτες που κατασκευάζουν τον λαβύρινθο του χρόνου και του ήρωα και ένα συγκλονιστικό κείμενο για την ατομική και συλλογική αμνησία, για τη διαφορά Ιστορίας και παρελθόντος, για την εξορία ή την αυτοεξορία από τον εαυτό και το παρόν. Η Ιστανμπούλ πρωταγωνιστεί πλάι στον Μπορατίν, πάλλεται, σκοτεινιάζει, ξημερώνει, προκαλεί διλήμματα, αναδεικνύει την ομορφιά και τη μελαγχολία της. Η ιστορία σε κύκλο κι όλα επιστρέφουν στο σημείο απ' όπου όλα ξεκίνησαν, με τον Μπορατίν να είναι "ανάλαφρος σαν φτερό στη μέση της Ιστανμπούλ, στη μέση της θάλασσας, στη μέση της νύχτας, ανάμεσα σε δυο ηπείρους, ανάμεσα στον κόσμο και στη ζωή"  μέχρι που μια σταγόνα βροχής πέφτει στο πρόσωπό του.

 Ο Θάνος Ζαράγκαλης, με την εξαιρετική του μετάφραση κατευθείαν από τα τουρκικά, απέδωσε στο μέγιστο βαθμό την κρυστάλλινη αφήγηση του πολυμεταφρασμένου και βραβευμένου  συγγραφέα και προασπιστή της ελευθερίας της έκφρασης Μπουρχάν Σονμέζ, που ήδη συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους σύγχρονους Ευρωπαίους πεζογράφους.

 

 

Εκδόσεις  Καστανιώτη

Ιωάννα Καρυστιάνη, Ψιλά γράμματα

 

Υπάρχουν άνθρωποι - φωτιές, άνθρωποι - θάλασσες, άνθρωποι - δρόμοι, άνθρωποι - απάτητα βουνά, άνθρωποι - φώτα, άνθρωποι - σκιές, άνθρωποι - στίχοι τραγουδιών του Χατζιδάκι "που μες στη θλίψη φυτρώνει μια γλύκα ή μες στη γλύκα θρέφεται μια θλίψη", άνθρωποι - σύννεφα, άνθρωποι - ψιλόβροχο. Ακούνε τον βουβό κυματισμό του ωκεανού, καίγονται από κοινό κάρβουνο, κουβαλάνε σακιά, διαβάζουν τα μάτια των άλλων, τα Σαββατόβραδα σηκώνουν φουρτούνα στα φυλλοκάρδια τους, έχουν τον ουρανό για ταβάνι και σχηματισμούς λευκών άστρων παρηγοριά τους τις νύχτες που το μέσα κύμα θεριεύει. Η ζωή δεν τους χάρισε ηλιοβασιλέματα γεμάτα αναμνήσεις παρά τους έδωσε ένα τρεμόσβηστο φως όταν συνομιλούν με το Θεό και τα φευγάτα τους. Πετάνε και προσγειώνονται στα όνειρά τους με δικά τους σχέδια πτήσης. Πιάνουν μια θέση στα πίσω πίσω καθίσματα, δεν ζητούν τίποτα, τους αρκεί μια γλυκιά ανάμνηση, ένα όνομα, μια μορφή, μια λέξη,  μικρά κεράκια στη νυχτωμένη ζωή τους. Οι άνθρωποι - ήρωες της Ιωάννας Καρυστιάνη που περιγράφονται πιο πάνω είναι οι διπλανοί μας, οι δικοί μας, εμείς οι ίδιοι. Κλέβουν καμιά φορά στο ζύγι της ευτυχίας για να καλοπιάσουν τη δυστυχία τους, ο νους τους δεν παίρνει ρεπό αφού κατακλύζεται μονίμως από σκέψεις και αναμνήσεις καλές, μέτριες, κακές. Θυμούνται τα πάντα με λεπτομέρειες: μυρωδιές, ήχους, τα "άυλα τιμαλφή", τα ψιλά γράμματα.

Και ο Μιχάλης Τσιούλης, ο πρωταγωνιστής στο νέο συγκλονιστικό μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη, θυμάται. Πορεύεται, ενηλικιώνεται, ωριμάζει, σκαλίζει και θυμάται τα δικά του τιμαλφή, τα ψιλά γράμματα της μεταπολεμικής και μεταπολιτευτικής Ιστορίας όπως εκείνη πέρασε από δίπλα του κι εκείνος την παρατήρησε και την παρατηρεί απόμακρος, έξω από τη δράση και τις ανάποδες στροφές των γεγονότων ενώ προσπαθεί να συνθέσει τη ζωή του, το παρελθόν του και τα προσωπικά του ψιλά γράμματα.

Η πλοκή του μυθιστορήματος διατρέχει την περίοδο από το 1972 έως το 2006 και όλα τα μικρά και μεγάλα περιστατικά που πήγαν τη χώρα ένα βήμα μπροστά και δυο βήματα πίσω. Και στο κέντρο της ιστορίας ο Μιχάλης που αθόρυβα χτίζει όσα μπόρεσε κι όσα τόλμησε να χτίσει. Γεννημένος στο Αγρίνιο αρχές της δεκαετίας του '50, μεγαλωμένος στη σκιά του μεγαλύτερου αδερφού του Κίμωνα που κατείχε την πρώτη θέση σε όλα και που θα ακολουθήσει καριέρα διπλωμάτη, στη σκιά του δασκάλου πατέρα του και της αριστερής του ταυτότητας και του θείου Φώντα, αντάρτη του Δημοκρατικού Στρατού που σκοτώθηκε ηρωικά στον Γράμμο, ο άτολμος, αδέξιος και ατάλαντος Μιχάλης κάνει προσπάθειες να χαράξει τον δικό του δρόμο. Λαχταρώντας τα ταξίδια και την ελευθερία στους αιθέρες, σχεδιάζει στο μυαλό του  πτήσεις μακριά, πολύ μακριά, ψηλά, πολύ ψηλότερα απ' όλους, δίνει εξετάσεις στη Σχολή Ικάρων, αποτυγχάνει και καταλήγει να σπουδάζει Μηχανική Αεροσκαφών σε ιδιωτική σχολή της Αθήνας. 

Μεγαλομέτοχος της μοναξιάς της μεγαλούπολης και του εαυτού του, ευτυχής ως απαρατήρητος παρατηρητής από τις πίσω σειρές, στην άκρη του δρόμου και της δράσης, με κάτι έρωτες άγευστους. Γιατί ο νους του έμεινε για πάντα αιχμάλωτος σε μια φιγούρα: ένα κορίτσι της χορωδίας, βράδυ Μεγάλης Παρασκευής του '73 στην περιφορά του Επιταφίου, κλέβει την καρδιά και τη σκέψη του. Λίγους μήνες μετά, το κορίτσι της απριλιάτικης βραδιάς, τυχαία ξανά μπροστά του στην πύλη του Πολυτεχνείου. Η φωνή της, η μορφή της, το όνομά της και μια λέξη σαν αρχάγγελος στην κόλαση της νύχτας θα ηχούν στα αυτιά του Μιχάλη και θα στοιχειώσουν τη μνήμη του για το υπόλοιπο του βίου του.  Έκτοτε, κάθε Μεγάλη Παρασκευή, ο Μιχάλης αναζητά και θα αναζητά το μελαχρινό κορίτσι μάταια, πιστά, συγκινητικά, ακούραστα. Μαραμένος τους υπόλοιπους μήνες, ανθισμένος με μια φρούδα ελπίδα κάθε Απρίλη, κάθε Μεγαλοβδόμαδο. Στη συνέχεια, είτε χαράζει είτε βραδιάζει, ευαίσθητος και μόνος με ένα θίασο ανθρώπων να παρελαύνει δίπλα του: ο πατέρας, η μάνα, ο αδερφός, ο θείος - μύθος, οι συγγενείς, οι συμπατριώτες, οι συνάδελφοι στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία, οι λιγοστές ναυαγισμένες εξαρχής ερωτικές του σχέσεις, η μορφή του κοριτσιού που παραμένει κορίτσι κι ας περνούν τα χρόνια. Οι αποχωρισμοί, οι θάνατοι, οι βουτιές στο βυθό, οι ονειροφαντασίες που τον κρατάνε στην επιφάνεια, η ανημπόρια να ξεστομίσει τ΄ αφανέρωτα της ψυχής του. Άχρωμα δειλινά και ξημερώματα και οι νύχτες που έρχονται μονάχα για να δώσουν τη θέση τους στις επόμενες μέρες. Και ο Μιχάλης να μη ζητά, να μην επιθυμεί τίποτα παραπάνω απ΄αυτά που έχει. Με επιτακτική ανάγκη να αγαπήσει κάτι, να πιαστεί από κάπου, οι έλικες είναι σύντροφοι πιστοί του για να 'χει τόπο η ψυχή του να πετάει, να ονειρεύεται. Με μια μόνιμη κρυμμένη Μεγάλη Παρασκευή καρφίτσας τσίμπημα στα σωθικά του, οι καινούργιες λέξεις και οι πληροφορίες για μάχες και αεροσκάφη μέσα από διαβάσματα και από το Ίντερνετ και οι στίχοι τραγουδιών λειτουργούν ως επίδεσμοι στα ραγίσματα και στις πληγές του. Η Ελλάδα προχωράει και ανανεώνεται με λίφτινγκ. Παντού χρήματα, αρχιτεκτονική ευτυχίας, ψεύδος, υποσχέσεις, συνθήματα ανύπαρκτα. Όλα γύρω μάταια, όλα ένα ψέμα κι η μόνη αλήθεια είναι εκείνη η λέξη της νύχτας του Νοέμβρη που βγήκε ρυθμικά από το στόμα του κοριτσιού: Ε - λευθε - ρί - α.

Από την - μη γραμμική -τριτοπρόσωπη αφήγηση στην εξομολογητική πρωτοπρόσωπη και εναλλάξ, με γραφή διεισδυτική, στιβαρή και αιχμηρή, η κορυφαία συγγραφέας των σπουδαίων σπαρακτικών μυθιστορημάτων και των ηρώων της που ξεπηδούν απ΄το χαρτί και ριζώνουν στην καρδιά του αναγνώστη, αφουγκράζεται και ψυχογραφεί τον ήρωά της, τη χώρα και μια ολόκληρη εποχή.  Με τα σκαπτικά εργαλεία του εργαστηρίου της σκάβει στα πιο βαθιά χώματα του Μιχάλη και των συμπρωταγωνιστών του, στα δικά της χώματα, στα δικά μας, στα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα. Με τα μαγικά της χέρια πλάθει έναν άνθρωπο "μικρό" που κινείται στη μεγάλη εικόνα, έναν άνθρωπο που πατάει στη γη σιγανά και ταπεινά έξω από λίστες, ουρές, δημοσιοσχετίστικες συναναστροφές, εκπλήξεις, κούφιες χαρές, χωρίς σπινθήρες και πυροτεχνήματα και ζεί την προσωπική και συλλογική ανθρώπινη περιπέτεια που περιγράφεται και αναλύεται από κέντρο προς την έξοδο.

Σε μια εποχή που τα συναισθήματα στριμώχνονται άγαρμπα και μουλωχτά κάτω απ' το χαλί, η Καρυστιάνη δημιούργησε ένα χαρακτήρα με μια απέραντη γεωγραφία συναισθημάτων.

Κομπάρσος στο βίο του, ο Μιχάλης, και μεγάλος πρωταγωνιστής σε ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά μυθιστορήματα των τελευταίων ετών, είναι ένας άνθρωπος που ταυτιστήκαμε / ταυτιζόμαστε μαζί του και βιώσαμε / βιώνουμε τις πτήσεις, τις πτώσεις, τα ραγίσματά του.

 

 

 Εκδόσεις  Καστανιώτη

Μαρίνα Περεθάγουα, Έξι τρόποι να πεθάνεις στο Τέξας

Αυτή είναι η συνταρακτική ιστορία μιας καρδιάς που ταξιδεύει στο χρόνο, από σώμα σε σώμα και από γενιά σε γενιά, και γίνεται μοίρα, θαύμα, απάτη, ζωή και θάνατος.

Αυτή είναι η συγκλονιστικά περίτεχνη ιστορία δια χειρός της Μαρίνα Περεθάγουα - που μας σύστησαν φέτος το καλοκαίρι οι εκδόσεις Καστανιώτη με αυτό το πρώτο της μεταφρασμένο μυθιστόρημα στην ελληνική γλώσσα - με ένα απόλυτα προσωπικό ύφος, πλοκή εφιαλτική, γραφή που πάλλεται σαν καρδιά ολοζώντανη και συνδέει τα πεπρωμένα των ανθρώπων και αφήγηση με αίμα που βάφει κόκκινες τις ζωές των ηρώων που συναντιούνται σε μονοπάτια απόγνωσης, πάθους, τιμής, εκδίκησης, ενοχής, πολέμου συναισθημάτων και απογοήτευσης.
 

Εδώ η καρδιά δεν έχει μονάχα μεταφορική συναισθηματική έννοια αλλά λειτουργεί κυρίως ως κεντρικό όργανο που διαιωνίζει τη ζωή. Όλα ξεκινούν από την Κίνα, το 1948, στο προαύλιο του σωφρονιστικού ιδρύματος του Κουανγκτσόου. Ο σαράντα τεσσάρων ετών κρατούμενος Τσόου Χοντσίνγκ πυροβολείται στην πλάτη και, πριν καν ξεψυχήσει, του αφαιρείται η καρδιά. Μια εβδομάδα αργότερα, το αδειασμένο του σώμα παραδίδεται στον μοναχογιό του, Λινγουέι, ο οποίος ξεκινά μια αναζήτηση χρόνων προκειμένου να ανακαλύψει τον παράνομο νέο κάτοχο της καρδιάς του πατέρα του. Σύμφωνα με τη βουδιστική παράδοση, αν η καρδιά δεν θαφτεί μαζί με το νεκρό σώμα, τότε ο νεκρός δεν μπορεί να αναπαυτεί μιας και στην καρδιά κατοικεί το Σεν (η ψυχή) που περνάει στις επόμενες γενιές.
 

Σκοπός ζωής του Λινγουέι λοιπόν, είναι να βρεί το σώμα που είναι ζωντανό χάρη στους χτύπους της καρδιάς του αδικοχαμένου πατέρα του. Βάσει πολύχρονων ερευνών, το ζωτικό όργανο είχε μεταφερθεί από την Κίνα στις ΗΠΑ και συγκεκριμένα στο Όστιν του Τέξας. Συνοδοιπόρος του Λινγουέι στην αναζήτηση και στον αγώνα ανεύρεσης, είναι ο νεαρός γιος του, Σιντσιάνγκ, (το όνομά του στα κινέζικα σημαίνει "πυρήνας", "καρδιά") που μετά τον αιφνίδιο θάνατο του πατέρα του και έχοντας τη βαριά κληρονομιά της οικογένειάς του και τον όρκο να επιστρέψει το Σεν εκεί που ανήκει, συνεχίζει τις έρευνες.
 

Τη στιγμή που ο Σιντσιάνγκ βρίσκεται στο Όστιν, στην ίδια περιοχή ένα δεκαεξάχρονο τυφλό κορίτσι, η Ρόμπιν, επιστρέφει στο τροχόσπιτό της, υπό την επήρεια χαπιών και αλκοόλ, πέφτει για ύπνο μέσα σε μια λίμνη αίματος πλάι στη μαχαιρωμένη νεκρή μητέρα της. Το επόμενο πρωί, η Ρόμπιν συλλαμβάνεται και της επιβάλλεται η θανατική ποινή.

 

Επόμενο τμήμα του μυθιστορήματος είναι οι επιστολές της Ρόμπιν προς τον πατέρα της και προς τον αγαπημένο της Τσάο μέσα από τη φυλακή. Επιστολές που βρίθουν ανατριχιαστικών λεπτομερειών για τις συνθήκες κράτησης, για τη στέρηση ελευθερίας, την άχνα ομορφιάς μέσα στη φρίκη, τις πιο ενδόμυχες σκέψεις, την αναμονή της ημερομηνίας εκτέλεσης, το φως που ανάβει μέσα στο σκοτάδι, τις διαστάσεις της άγριας μοναξιάς και του φόβου που εισχωρεί σαν σκουλήκι στα σωθικά και τα απομυζά, την απόλυτη σιωπή, την απουσία αναμνήσεων, την ανταλλαγή φωτός και καρδιάς.
 

Ο μυς, η σύσπαση που δημιουργεί την επόμενη σύσπαση, η ώρα της εκτέλεσης και της αφαίρεσης και της προσθήκης, η ώρα της συμπόνοιας, το γράμμα, τα χέρια που τρέμουν, το μοντάζ μιας καρδιάς στη θέση της άλλης, το δώρο της ελευθερίας που ανοίγει δρόμους και πόρτες σε ένα σώμα που ταλαντεύεται μεταξύ θανάτου και ζωής ξαφνικής.
 

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Ρόμπιν μέσω των επιστολών της εναλλάσσεται με την τριτοπρόσωπη αφήγηση και τα στοιχεία περί της θανατικής ποινής και της παράνομης εμπορίας οργάνων. Η πρόζα της Περεθάγουα κινείται δεξιοτεχνικά μεταξύ μυθοπλασίας και ντοκουμέντου ,αντλώντας υλικό από αληθινά ζοφερά γεγονότα για τις συνθήκες κράτησης των μελλοθάνατων, το καθεστώς των παράνομων μεταμοσχεύσεων και τις χιλιάδες εκτελέσεις εξαναγκασμένων δοτών στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.
 

Ήδη η συγγραφέας αποτελεί μια από τις πιο συναρπαστικές νέες φωνές της ισπανόφωνης πεζογραφίας και το ταλέντο της αποδεικνύεται έμπρακτα σε αυτό το μυθιστόρημα - ξυράφι. Μυθιστόρημα για ένα κόσμο σε πλήρη σήψη - δημιουργία του ανθρώπου και κληροδότημα στον άνθρωπο, για τις αμαρτίες που προσμένουν λύτρωση και συγχώρεση, για την αγάπη που αγκαλιάζει την ενοχή και ναρκώνει την εκδίκηση, για τη ζωή που γίνεται επάγγελμα και τον θάνατο - οικοδεσπότη που κερνάει ζωή δανεική, για την ψυχή και τη φυλακή της.

 

Η εξαιρετική μετάφραση της Μαρίας Παλαιολόγου ακολουθεί κατά πόδας τον παλμό και τους σαρωτικούς αφηγηματικούς δρόμους της Περεθάγουα. Το αποτέλεσμα είναι το πάγωμα της ανάσας, το δέος και το ρίγος που νιώθει ο αναγνώστης σε ολόκληρη την πορεία του έργου αλλά και φτάνοντας στο ανατρεπτικό φινάλε αυτού του αποκαλυπτικού και ωμού - σαν την αλήθεια - μυθιστορήματος τεκμηρίωσης.

 

 

Εκδόσεις Καστανιώτη