José Eustasio Rivera, Η ρουφήχτρα

Καλοζυγισμένο, σε ίσες δόσεις δραματικό, ρομαντικό, λυρικό, εξωφρενικά ωμό, ρητορικό, βαθύ, υπαινικτικό, κοφτερό, διεισδυτικό, διφορούμενο σε σημεία, το μυθιστόρημα "Η ρουφήχτρα" ήταν το πρώτο και μοναδικό έργο του κολομβιανού José Eustasio Rivera (πέθανε μόλις στα 40 του χρόνια) που τον καθιέρωσε και τον κατέταξε στους κορυφαίους συγγραφείς της κλασικής λατινοαμερικανικής πεζογραφίας.

Με τη χρήση και τον συνδυασμό λογοτεχνικών τεχνασμάτων, ειδών, ρευμάτων και κινημάτων και με την τεχνική του εγκιβωτισμού, "Η ρουφήχτρα" κυκλοφόρησε το 1924 και με καθυστέρηση σχεδόν ενός αιώνα, το σπουδαίο αυτό κείμενο κυκλοφόρησε και στα ελληνικά, λίγους μήνες πριν, χάρη στην οξυδέρκεια, την επιμονή και τις - πάντα υψηλής ποιότητας - επιλογές της Μαρίας Γυπαράκη και των εκδόσεων Στιγμός, καθώς και στην έξοχη μεταφραστική δουλειά, το επίμετρο και τις σημειώσεις της Δήμητρας Παπαβασιλείου.

Το κείμενο χωρίζεται σε τρία μέρη, με πρωτοπρόσωπη αφήγηση του ποιητή Αρτούρο Κόβα (που βυθίζεται στην ψυχή και στο σώμα του Rivera και ο Rivera βυθίζεται αντίστοιχα στον ήρωά του) και η ιστορία ξεκινά και γοητεύει και μαγεύει από την πρώτη κιόλας αράδα.

Στο πρώτο μέρος, ο φέρελπις ποιητής Αρτούρο Κόβα απάγει την αγαπημένη του Αλίσια -μια νεαρή αστή χαμηλών τόνων - προκειμένου να τη σώσει από έναν ανεπιθύμητο γάμο - συμβόλαιο με έναν ηλικιωμένο γαιοκτήμονα. Φεύγουν από την Μπογκοτά και κινούνται προς τις απομακρυσμένες πεδιάδες στα σύνορα της ζούγκλας του Αμαζονίου. (Διακαής πόθος του Αρτούρο η απόδραση από τον ανθρώπινο πολιτισμό.) Γίνονται μάρτυρες εξαπάτησης και περιστατικών βίας από ανθρώπους σε ζώα και από ανθρώπους σε ανθρώπους. Συναντούν στο δρόμο τους μικροαπατεώνες, πλανόδιους, ιδιοκτήτες ράντσων και διεφθαρμένα μέλη των τοπικών αρχών. Φιλοξενούνται σε μια αγροικία από τον Φράνκο και την σύζυγό του, Γκρισέλδα, η οποία γοητεύει τον Αρτούρο από την πρώτη στιγμή και, κάπως έτσι, ο Αρτούρο διαπιστώνει πως δεν έχει συναισθήματα για την Αλίσια, εκείνη αποτελεί μονάχα ένα τρόπαιο, μια κατάκτηση. Αν και τα συναισθήματά του είναι μονίμως αντικρουόμενα.  Στην περιοχή της αγροικίας εμφανίζεται ο Μπαρρέρα, ένας επικίνδυνος άνδρας που αναζητά εργάτες για τις εταιρείες εξόρυξης καουτσούκ στον Αμαζόνιο. Πολιορκεί ερωτικά την Αλίσια και την Γκρισέλδα και τις απάγει και τις δυο.   Ο Αρτούρο και ο Φράνκο φτιάχνουν μια πρόχειρη ομάδα και ακολουθούν τα ίχνη τους στα βάθη της ζούγκλας χωρίς να έχουν ιδέα για τον "βυθό" που τους περιμένει. Στη διαδρομή συναντούν τον Κλεμέντε Σίλβα, έναν γέρο αγρότη, που ψάχνει το πτώμα του γιού του.

Κι αν στο πρώτο μέρος υπάρχουν ίχνη φωτός, απέραντες πεδιάδες και πιθανότητες, στο δεύτερο μέρος η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική, δυσοίωνη. Η αφήγηση γίνεται σκοτεινή, η ζούγκλα είναι μια ρουφήχτρα που καταπίνει, ξεβράζει, αποπροσανατολίζει, προκαλεί παραισθήσεις, τρελαίνει.

Ο εφιάλτης αποκτά πρόσωπο, τα ανέγγιχτα δέντρα μιλούν με φωνές ακατάληπτες, τα ποτάμια θρηνούν, οι εργάτες οδηγούνται στην παράνοια και στο θάνατο, οι εργάτριες αιχμαλωτίζονται και κακοποιούνται. Μέσα στη σκοτεινιά και στη σιωπή, η ανθρώπινη απληστία είναι θανατηφόρος πυρετός, οι νύχτες και τ' άστρα τους δεν παρηγορούν. Τρομάζουν και αποκαλύπτουν αλήθειες εκεί: στη χώρα εξόρυξης καουτσούκ.

Το τρίτο μέρος ξεκινά με τον θρήνο του εργάτη. Οι αφηγηματικές φωνές συγχωνεύονται, τα δέντρα θεριεύουν τους ίσκιους τους, τα φυλλώματα πυκνώνουν. Ο Αρτούρο είναι θύμα και αυτόπτης μάρτυρας της σάπιας μεγαλομανίας των ανθρώπων, των βασανισμών και των εξευτελισμών εκείνων που ονειρεύονται και "πληγώνουν το ανυπεράσπιστο δέντρο για να γίνουν πλουσιότεροι εκείνοι που δεν ονειρεύονται". Η ζούγκλα είναι μια δαιμονισμένη ρουφήχτρα που καταπίνει τις αποφάσεις και την τύχη των ηρώων.

Ένα κορυφαίο πολυεπίπεδο μυθιστόρημα -της γης, της ζούγκλας, της κόλασης -, ένα πρώιμο οικολογικό μανιφέστο για τη μανία εκδίκησης της φύσης, ένα δριμύ κατηγορώ για την κοινωνική αδικία του τότε, του τώρα, του πάντα.

'Ενα συγκλονιστικό χρονικό του Αρτούρο Κόβα, ενός ήρωα αντιφατικού, πολύπλευρου, ρομαντικού, εγωιστή, συναισθηματικά ασταθή που βουλιάζει στη δίνη των παραισθήσεων και στροβιλίζεται στη ρουφήχτρα του μυαλού του, της καρδιάς του, των παθών του, της ζούγκλας που οργιάζει μέσα του.

Ρεύματα σουρρεαλισμού, νατουραλισμού, μαγικού ρεαλισμού, υπερρεαλισμού και υπαρξισμού εναλλάσσονται και ενώνονται στα νερά των χειμάρρων, σε μια κάθοδο προς τον πιο φρικτό βυθό της ανθρώπινης συνθήκης.

 

Μετάφραση: Δήμητρα Παπαβασιλείου

Εκδόσεις Στιγμός / σειρά Opus 1

Ντανιέλ Φερέϊρα, Ταξίδι μέσα σε μια σταγόνα αίμα

Η νέα γενιά λατινοαμερικανών συγγραφέων, πατώντας στο ένδοξο παρελθόν των προκατόχων της, συνεχίζει το σημαντικό πεζογραφικό έργο διαθέτοντας γλώσσα ολοζώντανη, αιχμηρή, δυνατή και νευρώδη. Η περίπτωση του Ντανιέλ Φερέϊρα το αποδεικνύει περίτρανα σε αυτό το συγκλονιστικό ολιγοσέλιδο μυθιστόρημα - το πρώτο του που μεταφράζεται στα ελληνικά - που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Χρονικό μιας μαζικής δολοφονίας, καταγγελία, πορτρέτο μιας χώρας όπου οι έννοιες "δημοκρατία" και "έλεγχος" δεν συμπεριλαμβάνονται στο λεξικό της, ένας λογοτεχνικός απολογισμός μιας ακόμα ομαδικής σφαγής στην αγροτική ζώνη της Κολομβίας. Στο χωριό Ακουακαλιέντε, οι κάτοικοι διασκεδάζουν ανυποψίαστοι στα πλαίσια του τοπικού διαγωνισμού ομορφιάς. Μια ομάδα ένοπλων κουκουλοφόρων εμφανίζεται ξαφνικά, ανοίγουν πυρ και σκοτώνουν σχεδόν τους πάντες, στο όνομα της δικαιοσύνης.  Οι ζωές και οι αφηγήσεις πέντε ηρώων διασταυρώνονται κατά τη διάρκεια αυτού του κόκκινου απογεύματος: Ένα πεντάχρονο αγόρι με υψηλό γνωστικό επίπεδο. Η νεαρή Ιρίνα που θρηνεί την ομορφιά της και την χαμένη ζωή του πατέρα της, θύματος δολοφονίας σε αποστολή λαθρεμπορίου. Ο Ουρμπάνο, αδίστακτος μαφιόζος με τις ακόρεστες επιθυμίες του. Ο δάσκαλος του χωριού που τριγυρίζει μεθυσμένος διδάσκοντας πολιτική και συναισθηματική εξέγερση και παρελθόν σε αόρατους μαθητές. Και ο Ιταλός ιερέας που θεωρείται αμαρτωλός και επαναστάτης, με την κρυφή τοιχογραφία στον βωμό του ναού του. 

 

Οι αφηγήσεις τους ξετυλίγουν το κουβάρι της Ιστορίας των τελευταίων χρόνων για το καθεστώς του παραμιλιταρισμού, την ύπαρξη των παραστρατιωτικών που χειραγωγούν τον λαό, τις αναρίθμητες αιματηρές επιθέσεις και τον πόλεμο που δεν έχει τελειωμό παράλληλα με τα προσωπικά τους πάθη και τον βουβό πόνο του καθενός.  Ένας τόπος που βράζει, ένα κράτος χωρίς κράτος, ο θάνατος πανταχού παρών, άνθρωποι υποταγμένοι στη μοίρα τους, άνθρωποι με διακαή πόθο για απόδραση από την κόλαση. Ταξίδι μέσα σε μια σταγόνα αίμα που γίνεται κόκκινο δάσος, κόκκινο ποτάμι, κόκκινη θάλασσα, κόκκινο μωσαϊκό στον τοίχο μιας εκκλησίας.
 

Υψηλής θερμοκρασίας ιλιγγιώδης γραφή από τον Ντανιέλ Φερέϊρα που ήδη θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους νέους πεζογράφους της Λατινικής Αμερικής.
 

Εξαιρετική η μετάφραση της Αγγελικής Βασιλάκου.

 

 

Εκδόσεις Καστανιώτη